Τα φράγματα της Κύπρου ανέκαμψαν μετά από μια βροχερή χρονιά, αλλά ο κίνδυνος λειψυδρίας παραμένει

Τα αποθέματα νερού στα φράγματα της Κύπρου αυξήθηκαν αισθητά σε σύγκριση με πέρυσι, ωστόσο τα βασικά συστήματα εξακολουθούν να βρίσκονται κοντά στο ελάχιστο ασφαλές επίπεδο. Σε περίπτωση επιστροφής των συνθηκών ξηρασίας το 2027–2028, το νησί ενδέχεται να αντιμετωπίσει σοβαρή έλλειψη νερού.

Σύμφωνα με το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, τα φράγματα είναι σήμερα πληρωμένα κατά 38,9%, που αντιστοιχεί σε 113,1 εκατ. κυβικά μέτρα νερού. Την ίδια περίοδο του 2025, το επίπεδο ανερχόταν σε περίπου 16%. Παρά τη βελτίωση, τα αποθέματα υπερβαίνουν μόλις κατά λίγες ποσοστιαίες μονάδες το ελάχιστο ασφαλές επίπεδο του 35% που έχει καθορίσει το Τμήμα. Μια περαιτέρω μείωση θα αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο έλλειψης νερού τα επόμενα χρόνια. Οι αυξημένες βροχοπτώσεις και η μεγαλύτερη εισροή νερού κατά την περίοδο από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο βελτίωσαν την κατάσταση. Πρόσθετη στήριξη στο σύστημα προσέφερε η αφαλάτωση: οι υφιστάμενες μονάδες έχουν ήδη εξασφαλίσει περισσότερα από 51 εκατ. κυβικά μέτρα νερού.

Παράλληλα, επιμέρους υδατικά συστήματα εξακολουθούν να δέχονται σοβαρές πιέσεις. Τα αποθέματα στο σύστημα του Νότιου Αγωγού ανέρχονται σε 36,1%, ή 68,4 εκατ. κυβικά μέτρα, δηλαδή μόλις λίγο πάνω από το ασφαλές επίπεδο. Τα φράγματα της Πάφου είναι πληρωμένα κατά 41,5%, ενώ ο συνολικός όγκος των αποθεμάτων ανέρχεται σε 29,7 εκατ. κυβικά μέτρα. Ωστόσο, σύμφωνα με τις προβλέψεις, το σύστημα του μεγάλου αρδευτικού έργου της Πάφου ενδέχεται να εξαντλήσει σχεδόν πλήρως τα αποθέματά του έως το τέλος του 2028, λόγω της συνεχιζόμενης αύξησης της κατανάλωσης πόσιμου νερού.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ο συνολικός δείκτης για ολόκληρο το νησί δεν αποτυπώνει την πλήρη εικόνα. Τα διάφορα συστήματα έχουν διαφορετική χωρητικότητα, ανάγκες και ανθεκτικότητα στην ξηρασία.

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων επισημαίνει ότι στην Κύπρο επαναλαμβάνεται περιοδικά ένας κύκλος περίπου επτά ξηρών ετών και δύο έως τριών ετών προσωρινής ανάκαμψης. Ως εκ τούτου, μία βροχερή χρονιά δεν αρκεί για να εξαλειφθούν οι συνέπειες μιας παρατεταμένης περιόδου ανεπαρκών βροχοπτώσεων.

Πρόσθετη πίεση προκαλεί η αύξηση της κατανάλωσης πόσιμου νερού. Το Τμήμα καλεί να ενισχυθεί ο έλεγχος της κατανάλωσης νερού, να περιοριστούν οι απώλειες στα δίκτυα και να χρησιμοποιηθούν τιμολογιακά μέτρα για τη διαχείριση της ζήτησης. Παράλληλα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η βελτίωση των αποθεμάτων σε σύγκριση με το εξαιρετικά ξηρό 2025 δεν σημαίνει ότι η Κύπρος μπορεί να επιτρέψει απεριόριστη κατανάλωση νερού. Η αφαλάτωση παραμένει βασική πηγή πόσιμου νερού. Έως το 2025, οι μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης μπορούσαν να παράγουν περίπου 85 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως — περίπου το 70% των εθνικών αναγκών, οι οποίες ανέρχονται σε 121 εκατ. κυβικά μέτρα. Οι κινητές μονάδες που τέθηκαν σε λειτουργία το 2025–2026 έχουν ήδη εξασφαλίσει περίπου 6 εκατ. κυβικά μέτρα από τον συνολικό όγκο των περισσότερων από 51 εκατ. κυβικών μέτρων που παρήχθησαν μέσω αφαλάτωσης.

Αναμένεται ότι οι κινητές μονάδες που τέθηκαν σε λειτουργία το 2026 θα παράγουν επιπλέον περίπου 9 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως. Αυτό θα επιτρέψει την αύξηση του μεριδίου του αφαλατωμένου νερού στην κάλυψη των αναγκών πόσιμου νερού περίπου στο 76%. Ωστόσο, η κατανάλωση νερού αυξάνεται τουλάχιστον κατά 5% ετησίως, γεγονός που μειώνει σταδιακά το ποσοστό των αναγκών που καλύπτεται από την αφαλάτωση. Οι αρχές σχεδιάζουν την κατασκευή νέων μόνιμων και κινητών μονάδων σε διάφορες περιοχές του νησιού. Το πρόγραμμα εκτείνεται έως το 2029, ωστόσο μέρος των έργων βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κατασκευής, της αδειοδότησης ή των διοικητικών διαδικασιών. Μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος, οι υδάτινοι πόροι θα διαχειρίζονται με γνώμονα την ανάγκη εξοικονόμησης και τη διατήρηση αποθεμάτων για περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Κατά την άποψη των ειδικών, η βελτίωση της κατάστασης το 2026 θα πρέπει να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Κύπρου σε παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και στην κλιματική αλλαγή, και όχι για την αύξηση της κατανάλωσης νερού.