Ο κορυφαίος ειδικός στα deepfakes παραδόθηκε: η διάκριση μεταξύ ψεύτικου και πραγματικότητας δεν είναι πλέον δυνατή

Μόλις πριν από λίγα χρόνια, ένα ψεύτικο βίντεο μπορούσε να αναγνωριστεί από την περίεργη έκφραση του προσώπου, τις αφύσικες κινήσεις των χειλιών ή τις «αιωρούμενες» σκιές. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει τόσο, ώστε το καμπανάκι του κινδύνου δεν χτυπούν πια μόνο δημοσιογράφοι και πολιτικοί, αλλά άνθρωποι που έχουν αφιερώσει ολόκληρη την καριέρα τους στην καταπολέμηση των παραποιήσεων.

Ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στην ψηφιακή εγκληματολογία, ο Χάνι Φαρίδ, παραδέχτηκε ότι τα σύγχρονα deepfakes έχουν φτάσει σε επίπεδο όπου ακόμη και για τον ίδιο γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ξεχωρίσει τη μυθοπλασία από την πραγματικότητα. Ο επιστήμονας ασχολείται εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια με την αποκάλυψη ψεύτικων φωτογραφιών, βίντεο και ηχογραφήσεων, συμβουλεύει κυβερνήσεις, διωκτικές αρχές και τα μεγαλύτερα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Όμως τώρα, όπως λέει ο ίδιος, οι συνηθισμένες μέθοδοι ελέγχου αρχίζουν να αποτυγχάνουν.

Ο Φαρίδ λέει ότι δεν μπορεί πια απλώς να ρίξει μια ματιά σε μια εικόνα και να καταλάβει αν είναι αληθινή ή όχι. Κάθε φωτογραφία πρέπει κυριολεκτικά να ερευνάται: να αναλύεται ο φωτισμός, να ελέγχεται η γεωμετρία των σκιών, να μελετώνται οι αντανακλάσεις, να αξιολογείται η κίνηση των αντικειμένων καρέ-καρέ. Κι όμως, ακόμη και μια τέτοια προσέγγιση δεν εγγυάται πάντα το σωστό αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τον επιστήμονα, σήμερα οι άνθρωποι εντοπίζουν το περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη μόλις ελάχιστα καλύτερα από μια τυχαία επιλογή.

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι η ποιότητα των παραποιήσεων, αλλά το πόσο προσιτή έχει γίνει η δημιουργία τους. Αν παλαιότερα η παραγωγή ενός πειστικού ψεύτικου απαιτούσε σοβαρή υπολογιστική ισχύ και ειδικές γνώσεις, σήμερα αρκεί ένας φορητός υπολογιστής και μερικά λεπτά ελεύθερου χρόνου. Εργαλεία που μόλις πρόσφατα ήταν διαθέσιμα μόνο σε κράτη και μεγάλους οργανισμούς, σήμερα βρίσκονται σε ανοιχτή πρόσβαση για δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Οι συνέπειες ήδη γίνονται ορατές. Επιτήδειοι χρησιμοποιούν ενεργά κλώνους φωνών συγγενών για να εκβιάζουν χρήματα, δημιουργούν ψεύτικες παρεμβάσεις διασημοτήτων και πολιτικών, και παραποιούν βιντεοκλήσεις και φωνητικά μηνύματα. Τις τελευταίες εβδομάδες στο διαδίκτυο κυκλοφορούσαν deepfakes γνωστών Βρετανών πολιτικών και αξιωματούχων, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την προώθηση οικονομικών απατών.

Ακόμη πιο επικίνδυνο, όμως, είναι ένα άλλο αποτέλεσμα που οι ερευνητές αποκαλούν «το μέρισμα του ψεύτη». Αν παλαιότερα οι παραποιήσεις δημιουργούσαν κίνδυνο παραπληροφόρησης, τώρα εμφανίζεται το αντίθετο πρόβλημα: κάθε αληθινή καταγραφή μπορεί να χαρακτηριστεί ψεύτικη. Ένα βίντεο εγκλήματος, σκάνδαλου διαφθοράς ή εγκλήματος πολέμου μπορεί να απορριφθεί μόνο και μόνο επειδή το κοινό δεν είναι πλέον βέβαιο για την ύπαρξη μιας αντικειμενικής οπτικής πραγματικότητας.

Κατά τον Φαρίδ, η ανθρωπότητα πλησιάζει σε μια στιγμή όπου οι φωτογραφίες και οι βιντεοσκοπήσεις δεν θα θεωρούνται πλέον αυτόνομη απόδειξη. Αντί να εμπιστευόμαστε τα μάτια μας, θα χρειαστεί να βασιστούμε σε περίπλοκα συστήματα ελέγχου της προέλευσης των αρχείων, σε ψηφιακές υπογραφές και σε μεθόδους επιβεβαίωσης της αυθεντικότητας του περιεχομένου ήδη από τη στιγμή της δημιουργίας του.

«Δεν εμπιστεύομαι πια τίποτα», — παραδέχτηκε ο ειδικός σε μία από τις πρόσφατες συνεντεύξεις του. Και αν ένας άνθρωπος που για δεκαετίες ξεσκέπαζε ψηφιακές πλαστογραφίες λέει τέτοια πράγματα, τότε ίσως η εποχή κατά την οποία μια φωτογραφία θεωρούνταν αδιάσειστο αποδεικτικό στοιχείο να πλησιάζει πράγματι στο τέλος της.