Οι γιατροί διαπίστωσαν πόσο πρέπει να κοιμόμαστε για να επιβραδύνουμε τη γήρανση

Η διάρκεια του ύπνου είναι πιο σημαντική από τη διατροφή, τη γυμναστική και ακόμη και το επίπεδο του στρες όταν μιλάμε για τον ρυθμό γήρανσης του οργανισμού. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε διεθνής ομάδα ερευνητών από την Κίνα, δημοσιεύοντας τα αποτελέσματα μίας από τις μεγαλύτερες μελέτες βιολογικής ηλικίας στο περιοδικό Nature.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα περισσότερων από 500 χιλιάδων ανθρώπων και προσπάθησαν να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που απασχολεί εδώ και καιρό τους γεροντολόγους: ποιος παράγοντας επηρεάζει περισσότερο το πόσο γρήγορα γερνούν τα όργανά μας;

Η γήρανση μετρήθηκε όχι με βάση το διαβατήριο

Σε αντίθεση με τις περισσότερες παρόμοιες έρευνες, οι ερευνητές αξιολόγησαν όχι τη χρονολογική ηλικία των συμμετεχόντων, αλλά την κατάσταση του οργανισμού σε βιολογικό επίπεδο.

Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν μαγνητική τομογραφία, ανάλυση πρωτεϊνών του αίματος, μεταβολικοί δείκτες και άλλες μέθοδοι αξιολόγησης της υγείας. Συνολικά οι ειδικοί μελέτησαν ταυτόχρονα την κατάσταση 17 διαφορετικών οργάνων και συστημάτων του οργανισμού — από τον εγκέφαλο και την καρδιά έως το ήπαρ, το πάγκρεας και το ενδοκρινικό σύστημα.

Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν επέτρεψαν τη δημιουργία ενός είδους χάρτη της γήρανσης του ανθρώπινου σώματος και τον προσδιορισμό των παραγόντων που συνδέονται περισσότερο με την επιταχυνόμενη φθορά των οργάνων.

Ο βασικός παράγοντας αποδείχθηκε ο ύπνος

Το αποτέλεσμα εξέπληξε ακόμη και τους ίδιους τους ερευνητές.

Από όλες τις μετρήσιμες παραμέτρους, ακριβώς η διάρκεια του ύπνου έδειξε τη στενότερη σχέση με τον ρυθμό της βιολογικής γήρανσης.

Η πιο ευνοϊκή αποδείχθηκε η διάρκεια από 6,4 έως 7,8 ώρες ύπνου την ημέρα. Οι άνθρωποι που κοιμούνταν τακτικά σε αυτό το εύρος εμφάνιζαν τους χαμηλότερους ρυθμούς γήρανσης σχεδόν σε όλα τα συστήματα οργάνων.

Και το αποτέλεσμα αποδείχθηκε εξαιρετικά σταθερό: τόσο η έλλειψη ύπνου όσο και η υπερβολή του συνοδεύονταν από επιταχυνόμενη γήρανση του οργανισμού.

Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι δεν πρόκειται για κάποιο μεμονωμένο όργανο. Οι αλλαγές παρατηρήθηκαν ταυτόχρονα σε διάφορα βιολογικά συστήματα, κάτι που δείχνει τη συνολική επίδραση του ύπνου στον οργανισμό.

Περισσότερο απ’ όλα επηρεάζεται ο εγκέφαλος

Ο πιο ευαίσθητος στις διαταραχές του ύπνου αποδείχθηκε ο εγκέφαλος.

Στους ανθρώπους που ξεπερνούσαν τακτικά το βέλτιστο εύρος ύπνου, τα σημάδια επιταχυνόμενης γήρανσης του εγκεφάλου ήταν πιο έντονα. Ακολουθούσε το ορμονικό σύστημα, το καρδιαγγειακό σύστημα και το πάγκρεας.

Ιδιαίτερη προσοχή τράβηξε το γεγονός ότι έντεκα ανεξάρτητα βιολογικά ρολόγια διαφόρων οργάνων έδειχναν την ίδια κατεύθυνση αλλαγών. Μια τέτοια συγχρονικότητα θεωρείται ισχυρό επιχείρημα υπέρ του ότι δεν πρόκειται για στατιστική σύμπτωση, αλλά για έναν ενιαίο μηχανισμό γήρανσης.

Η έλλειψη ύπνου αποδείχθηκε πιο επικίνδυνη απ’ ό,τι πιστευόταν

Για να επαληθεύσουν τα αποτελέσματα, οι ερευνητές ανέλυσαν επιπλέον δεδομένα από ακόμη 1,4 εκατομμύριο ανθρώπους σε 27 διαφορετικές διεθνείς κοόρτες.

Διαπιστώθηκε ότι τόσο ο πολύ σύντομος όσο και ο πολύ μακρύς ύπνος συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Ωστόσο, οι μηχανισμοί αυτών των φαινομένων αποδείχθηκαν διαφορετικοί.

Για την αξιολόγηση της αιτιώδους σχέσης οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της Μεντελικής τυχαιοποίησης — ένα από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία της σύγχρονης επιδημιολογίας. Επιτρέπει την αξιολόγηση της επίδρασης των παραγόντων μέσω των γενετικών χαρακτηριστικών του ανθρώπου, ελαχιστοποιώντας την επίδραση του τρόπου ζωής και των κοινωνικών συνθηκών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι με γενετική προδιάθεση για σύντομο ύπνο πράγματι γερνούν πιο γρήγορα και έχουν υψηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Οι ειδικοί συνδέουν αυτό το αποτέλεσμα με τη χρόνια συστηματική φλεγμονή, η οποία σταδιακά βλάπτει τους ιστούς και τα όργανα σε ολόκληρο τον οργανισμό.

Γιατί ο υπερβολικός ύπνος είναι επίσης επικίνδυνος

Με μια πρώτη ματιά τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να σημαίνουν ότι όσο περισσότερο κοιμάται κανείς, τόσο το καλύτερο. Ωστόσο, τα δεδομένα έδειξαν το αντίθετο.

Οι άνθρωποι που κοιμούνται τακτικά εννέα ώρες και περισσότερο αντιμετωπίζουν συχνότερα σοβαρές ασθένειες. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάζονται στη μελέτη, ο παρατεταμένος ύπνος συνδέεται με αύξηση του κινδύνου εγκεφαλικού κατά 65%, κατάθλιψης κατά 42% και καρδιαγγειακών παθήσεων κατά 41%.

Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν μια σημαντική λεπτομέρεια: στις περισσότερες περιπτώσεις, ο παρατεταμένος ύπνος πιθανότατα δεν αποτελεί την αιτία αυτών των προβλημάτων.

Μάλλον το αντίθετο — η αυξημένη ανάγκη για ύπνο μπορεί να είναι ένα πρώιμο σημάδι ήδη αναπτυσσόμενων διαταραχών της υγείας, τις οποίες ο οργανισμός προσπαθεί να αντισταθμίσει με επιπλέον ξεκούραση.

Γι’ αυτό οι ειδικοί καλούν να μην εκλαμβάνεται η καθολική συμβουλή «να κοιμάστε όσο περισσότερο γίνεται» ως επιστημονικά τεκμηριωμένη σύσταση.

Νέος οδηγός στη μάχη κατά της γήρανσης

Η μελέτη αποτέλεσε ακόμη μία επιβεβαίωση ότι ο ύπνος είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς αποκατάστασης του οργανισμού.

Αν και πολλοί παράγοντες γήρανσης είναι δύσκολο να ελεγχθούν, η διάρκεια του ύπνου παραμένει μια παράμετρος που ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει ήδη από σήμερα. Ακριβώς γι’ αυτό οι επιστήμονες θεωρούν τον έλεγχο του ωραρίου ύπνου μία από τις πιο προσιτές στρατηγικές για τη διατήρηση της υγείας και της μακροζωίας.

Παρότι οι ερευνητές τονίζουν ότι η ιδανική διάρκεια ύπνου μπορεί να διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, τα δεδομένα δείχνουν ένα αρκετά στενό εύρος στο οποίο ο οργανισμός λειτουργεί πιο αποτελεσματικά.

Και αν τα αποτελέσματα της μελέτης επιβεβαιωθούν σε επόμενες έρευνες, τότε η συνηθισμένη ερώτηση «πόσες ώρες κοιμάστε;» μπορεί να γίνει ένας από τους σημαντικότερους δείκτες της υγείας ενός ανθρώπου, μαζί με την αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα σακχάρου και χοληστερόλης.