Gesi’nin yedi yılı: sağlık hizmetlerine erişim arttı, ancak sistem yeni zorluklarla karşı karşıya

1 Haziran’da Kıbrıs Genel Sağlık Sistemi (GeSi), faaliyete geçmesinin yedinci yılını kutlayacak. Bu süre içinde sistem, ülke sakinlerinin sağlık hizmetlerine erişimini önemli ölçüde genişletti; ancak hastalıkların önlenmesi, tedavi için bekleme süreleri ve sürekli bakıma ihtiyaç duyan hastaların desteklenmesiyle ilgili ciddi sorunlar hâlâ sürüyor.

GeSi’nin 2019 yılında yürürlüğe girmesinden önce, Kıbrıs’taki birçok kişi yalnızca hastalıkla değil, uzman muayeneleri, tetkikler, tedavi ve hastane yatışı için de kendi ceplerinden ödeme yapmak zorunda kalıyordu. Bugün ise hastalar, tek bir sistem üzerinden önemli kişisel harcamalar yapmadan tıbbi hizmet, ilaç ve yatarak tedavi hizmeti alabiliyor.

Ancak uzmanların belirttiğine göre, GeSi’nin etkinliğini ölçen başlıca kriter sunulan hizmetlerin sayısı değil, hastalıkları önleyebilme kapasitesi. Koruyucu programların ve temel testlerin kapsama dahil olmasına rağmen, nüfusun bu programlara katılım düzeyi görece düşük kalıyor. Nitekim 2024 yılında, bu hizmetten yararlanma hakkı bulunan kadınların yalnızca yaklaşık %22’si Papanikolaou testi yaptırdı; koruyucu diş muayenelerinden ise hastaların yaklaşık üçte biri yararlandı.

Bir diğer sorun da bazı uzman hekimlerde randevu için bekleme sürelerinin uzun olması. Bazı durumlarda endokrinologlara ve diğer dar uzmanlık alanlarındaki hekimlere randevu almak aylarca uzayabiliyor; bu da hastalar ve sağlık kuruluşları arasında kaygı yaratıyor.

Özellikle kronik hastalığı olanlar, engelliler ve özel gereksinimli çocuklar dikkatle izleniyor. Hasta örgütlerinin temsilcileri, sistem tarafından sağlanan fizyoterapi, ergoterapi ve diğer uzmanlık hizmetlerinin çoğu zaman gerçek ihtiyaçları karşılamak için yetersiz kaldığını belirtiyor. Sonuç olarak bazı hastalar ücretli yardıma başvurmak zorunda kalıyor.

Mevcut zorluklara rağmen GeSi, Kıbrıs tarihindeki en büyük sosyal reformlardan biri olmaya devam ediyor. Uzmanlar, sistemin bir sonraki gelişim aşamasının önleyici hizmetlerin etkinliğini artırmak, uzman hekim randevularındaki bekleme sürelerini azaltmak ve uzun süreli tıbbi takip gerektiren hastalara yönelik desteği iyileştirmek olması gerektiği görüşünde birleşiyor.