Κάθε έξι ώρες καταγράφεται ένα περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας στην Κύπρο — αλλά τα πραγματικά είναι περισσότερα

Στην Κύπρο καταγράφεται ένα περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας κάθε 6 ώρες και 40 λεπτά — όμως αυτά είναι μόνο τα καταγεγραμμένα περιστατικά, ενώ η πραγματική έκταση είναι μεγαλύτερη: τα περισσότερα θύματα δεν τολμούν για χρόνια να το καταγγείλουν. Αυτό γράφει η εφημερίδα Dialogos. Παράλληλα, ο αριθμός των καταγγελιών αυξάνεται και τα ίδια τα περιστατικά γίνονται ολοένα και πιο σύνθετα — προκύπτει από τα στοιχεία της Ένωσης για την Πρόληψη και την Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ) για το 2025. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται γυναίκες και παιδιά που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον φόβο.

Η εκτελεστική διευθύντρια της ΣΠΑΒΟ, Άντρι Ανδρόνικου, υπογραμμίζει ότι η στατιστική αποτυπώνει όχι μόνο το μέγεθος του προβλήματος, αλλά και την ανάγκη για ενημέρωση, εκπαίδευση, ενδυνάμωση των γυναικών, ασφαλή στέγη και πραγματική προστασία.

Η βία ως μέρος ενός ευρύτερου προβλήματος

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της οργάνωσης είναι ότι η βία σχεδόν ποτέ δεν υπάρχει μεμονωμένα. Στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχει με την ανεργία, την οικονομική αστάθεια, τα χαμηλά εισοδήματα, προβλήματα ψυχικής ή σωματικής υγείας, κοινωνική απομόνωση, μεταναστευτικές δυσκολίες και εξαρτήσεις.

Γι' αυτό, σημειώνει η Ανδρόνικου, δεν αρκεί μία στοχευμένη παρέμβαση — απαιτούνται συντονισμένες ενέργειες από διαφορετικές υπηρεσίες.

Ποιοι πλήττονται και ποιες μορφές παίρνει η βία

Η συμβουλευτική υπηρεσία της ΣΠΑΒΟ το 2025 δέχθηκε 83 νέα αιτήματα, εκ των οποίων το 98,8% — από γυναίκες. Οι περισσότερες αφορούσαν άτομα ηλικίας 35–45 ετών (43,2%), ακολουθούσαν οι 45–60 (24,7%) και οι 25–35 (23,5%)· όσοι ασκούν βία είναι συχνότερα 40–60 ετών, αν και υπάρχουν και νεότεροι — 27–35 ετών.

Η ψυχολογική βία υπάρχει σχεδόν σε κάθε υπόθεση· η σωματική καταγράφεται στο 63%, η οικονομική — στο 23%, η παρενόχληση (stalking) — στο 13%, η σεξουαλική — στο 8%, η ηλεκτρονική — στο 7%. Οι μορφές συχνά συνδυάζονται. Ανησυχητική είναι η αύξηση της σωματικής και της σεξουαλικής βίας, καθώς και της ηλεκτρονικής: το διαδίκτυο και οι συσκευές χρησιμοποιούνται όλο και πιο συχνά για παρακολούθηση και εκφοβισμό — ιδιαίτερα μετά από χωρισμό ή διαζύγιο.

Τα θύματα σιωπούν για χρόνια

Παρά την αύξηση της ενημέρωσης, τα θύματα εξακολουθούν να σιωπούν για μεγάλο διάστημα: σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της ΣΠΑΒΟ, από την έναρξη της βίας μέχρι την πρώτη αναφορά της περνούν κατά μέσο όρο 7–10 χρόνια. Γι' αυτό ακριβώς ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών είναι αισθητά υψηλότερος από τον καταγεγραμμένο.

Η αύξηση των καταγγελιών, τονίζει η Ανδρόνικου, δεν σημαίνει κατ' ανάγκην αύξηση της βίας — αντανακλά περισσότερο τη μεγαλύτερη ενημέρωση και την εμφάνιση εξειδικευμένων υπηρεσιών. Έτσι, το «Σπίτι της Γυναίκας» χειρίστηκε το 2025 374 υποθέσεις, από τις οποίες 153 ήταν νέες — περίπου τρεις γυναίκες την εβδομάδα. Η κοινωνική υπηρεσία έλαβε 145 αιτήματα από γυναίκες και 247 — σχετικά με παιδιά που μεγαλώνουν σε κλίμα φόβου και συχνά γίνονται και τα ίδια θύματα.

Τι ποινή προβλέπεται για την ενδοοικογενειακή βία στην Κύπρο;

Η ενδοοικογενειακή βία στο νησί ρυθμίζεται από τον Νόμο για την πρόληψη της βίας στην οικογένεια και την προστασία των θυμάτων (αρ. 119(I)/2000, με τροποποιήσεις 212(I)/2004). Δεν εισάγει ξεχωριστή «τιμή» ποινής, αλλά αντιμετωπίζει τη βία στην οικογένεια ως επιβαρυντική περίσταση, που αυξάνει την αυστηρότητα της ποινής για την αντίστοιχη πράξη. Έτσι, οι απλές σωματικές βλάβες τιμωρούνται με φυλάκιση έως περίπου 3 έτη, αλλά στο οικογενειακό πλαίσιο οι κυρώσεις αυξάνονται — για σοβαρότερες πράξεις έως 10 έτη, ενώ στις πιο σοβαρές περιπτώσεις έως ισόβια.

Το δικαστήριο έχει τη δυνατότητα να εκδώσει προστατευτικό διάταγμα: να απαγορεύσει στον δράστη να πλησιάζει το θύμα και να επικοινωνεί μαζί του ή να τον υποχρεώσει να αποχωρήσει από την κατοικία· η παραβίαση τέτοιου διατάγματος τιμωρείται με φυλάκιση έως 2 έτη.

Δυσκολίες με την ποινικοποίηση

Η Κύπρος διαθέτει εξειδικευμένο νόμο, έχει επικυρώσει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (σε ισχύ από το 2018) και συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες της ΕΕ (μαζί με το Βέλγιο, την Κροατία, την Ιταλία και τη Μάλτα), όπου η γυναικοκτονία έχει ξεχωριστή ποινική υπόσταση. Ωστόσο, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η ποινικοποίηση παραμένει ανομοιογενής.

Η πρώτη πανευρωπαϊκή οδηγία που υιοθετήθηκε το 2024 για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών ποινικοποίησε τον ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων, τους αναγκαστικούς γάμους και ορισμένες μορφές κυβερνοβίας, όμως δεν συμπεριέλαβε ποτέ ενιαίο ορισμό του βιασμού με βάση την απουσία συναίνεσης — αυτό μπλοκαρίστηκε από τη Γαλλία και τη Γερμανία. Ως αποτέλεσμα, σχεδόν οι μισές χώρες της ΕΕ εξακολουθούν να μην θεμελιώνουν την υπόσταση του βιασμού στην απουσία συναίνεσης, παρά τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Πρόσθετες δυσκολίες δημιουργούν και η χρόνια μη καταγγελία (στην αστυνομία φτάνει λιγότερο από το 5% των περιστατικών σεξουαλικής βίας), η απόσυρση των καταγγελιών και τα ίδια εκείνα χρόνια σιωπής — όλα αυτά δυσχεραίνουν την απόδοση ευθυνών.

Πού βρίσκεται η Κύπρος στο ζήτημα της ενδοοικογενειακής βίας σε ευρωπαϊκό φόντο

Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα για τη βία λόγω φύλου (Eurostat, FRA και EIGE, 2024), το 31% των γυναικών στην ΕΕ έχουν βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία στην ενήλικη ζωή τους.

Το υψηλότερο ποσοστό — στη Φινλανδία (57%), το χαμηλότερο — στη Βουλγαρία (12%)· στην έρευνα συμμετείχε και η Κύπρος. Σημαντική διευκρίνιση: αυτά τα στοιχεία αποτυπώνουν σε μεγάλο βαθμό την ετοιμότητα των γυναικών να μιλούν για τη βία. Όπου η ενημέρωση και η εμπιστοσύνη στις υπηρεσίες είναι μεγαλύτερες (όπως στη Σκανδιναβία), οι καταγγελίες είναι συχνότερες· ενώ τα χαμηλά ποσοστά μπορεί, αντίθετα, να κρύβουν αποσιώπηση εκεί όπου η βία είναι περισσότερο κανονικοποιημένη. Επομένως, δεν πρόκειται για άμεση κατάταξη του τύπου «πού είναι ασφαλέστερα και πού πιο επικίνδυνα».

Αν εσείς ή οι δικοί σας έχετε αντιμετωπίσει βία στην οικογένεια, στην Κύπρο λειτουργεί 24ωρη γραμμή βοήθειας της ΣΠΑΒΟ — 1440.