Japonya, ABD'den Mario, Pikachu ve Naruto'yu siyasi memlere dönüştürmeyi bırakmasını istedi

Japon yetkililer, popüler Japon video oyunu ve anime karakterlerinin resmî siyasi paylaşımlarda kullanılmasına son vermesi için ABD yönetimine birkaç kez başvurdu. Buna, Donald Trump yönetiminin sosyal medya hesaplarında Mario, Pikachu, Naruto ve diğer karakterlerle hazırlanan çok sayıda meme ve görselin yayımlanması neden oldu. Japon medyası bu bilgiyi hükümet temsilcilerine dayandırıyor.

Olay, Trump'ın Haziran 2026'da yapay zekâ kullanılarak hazırlanan ve kendisinin aynı adlı manga ve animenin baş kahramanı Naruto Uzumaki kılığında gösterildiği bir video yayımlamasıyla yeni bir boyut kazandı. Videoda ABD Başkanı, karakterin kendine özgü turuncu-siyah kostümüyle görülüyor ve onun ünlü savaş hareketlerini taklit ediyordu. Paylaşım hem ABD'de hem de Japonya'da eleştiri dalgasına yol açtı.

Ancak bu, benzer nitelikteki ilk olay değildi. ABD devlet kurumları daha önce de Japon pop kültürünün karakterlerini çok çeşitli siyasi konuları ele alan paylaşımlarda kullanmıştı. Sosyal medyada Pokémon, Mario, Naruto ve «Yu-Gi-Oh!» karakterlerinin yer aldığı içerikler yayımlandı. Bunların bazıları göç politikası ve ABD güvenlik güçlerinin faaliyetleriyle, diğerleri ise ABD'nin askerî operasyonlarıyla bağlantılıydı. Bir olayda «Yu-Gi-Oh!» görüntüleri, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarına ait görsellerle birlikte kullanıldı.

Japon tarafını özellikle endişelendiren, tanınmış karakterlerin siyaset ve askerî temalarla bir arada kullanılması oldu. Tokyo, bu tür bir kullanımın izleyicide karakterlerin, oyunların ve animelerin ABD hükümetinin belirli siyasi görüşlerini veya eylemlerini desteklediği izlenimini yaratabileceğini düşünüyor.

Japon yetkililer, meselenin yalnızca telif hakkından ibaret olmadığını vurguluyor. Japonya Ekonomik Güvenlik Bakanı Sanae Onoda, koruma altındaki eserlerin kullanımının ilke olarak hak sahiplerinin izniyle gerçekleşmesi gerektiğini söyledi. Bununla birlikte, açıkça telif hakkı ihlali olarak nitelendirilemeyecek bir durum bile, eser yaratıcılarının niyetlerine aykırı biçimde kullanılması ve imajına zarar vermesi hâlinde sorun oluşturabilir.

Japon tarafının açıklamalarına göre söz konusu itirazlar ABD'ye diplomatik kanallar aracılığıyla birkaç kez iletildi. Yani mesele, son memenin ardından yapılan tek seferlik bir yorumdan değil, ABD yönetimine tekrarlanan başvurulardan ibaret. Japon medyasının haberlerine göre bu yöndeki son talepler daha Haziran ayında iletilmişti.

Durum, özellikle Pokémon nedeniyle hassas bir hâl aldı. Bu seri, dünyada en tanınan Japon kültürel markalarından biri. The Pokémon Company daha önce misyonunun herhangi bir siyasi tutumla bağlantılı olmadığını kamuoyuna açıkça belirtmiş, şirket ayrıca Trump yönetiminin bazı siyasi paylaşımlarında Pokémon kullanılmasına izin vermemişti.

Japon kültürünün hayranları arasında da tepki oluştu. Haziran ayında karakterlerin siyasi paylaşımlarda kullanılmasına son verilmesini talep eden çevrim içi bir dilekçe yaklaşık 20 bin imza topladı. Kullanıcılar, çocukluktan beri tanıdıkları kahramanların göç, askerî eylemler ve diğer tartışmalı siyasi konularla ilişkilendirildiği videoları özellikle eleştirdi.

Öte yandan Japon hükümeti henüz ABD'ye karşı bir dava sürecinin başlatıldığını açıklamadı ve tartışmalı paylaşımların her birinin kanıtlanmış bir telif hakkı ihlali olduğunu ileri sürmedi. Tokyo'nun temel vurgusu, fikrî mülkiyet sahiplerinin haklarına saygı gösterilmesi ve Japon kültürünün sembollerinin, kamuoyunun bu karakterlere ilişkin algısını değiştirebilecek bir bağlamda kullanılmaması gerektiği yönünde.

Durumun paradoksu, memlerin görünüşe göre tam da viral olmak üzere tasarlanmış olması. Mario, Pikachu ve Naruto dünyanın her yerinde anında tanınıyor; bu nedenle bu tür imgelerin kullanılması, ABD'nin resmî hesaplarının milyonlarca kullanıcının dikkatini hızla çekmesini sağlıyor. Ancak Japonya için bu karakterler, sosyal medya için kullanışlı görsellerden ibaret değil; belirli hak sahiplerine sahip ticari ve kültürel markalar.

Böylece Amerikan memleriyle ilgili mesele, beklenmedik biçimde pop kültürünün kullanım sınırları konusunda diplomatik bir anlaşmazlığa dönüştü. ABD tarafı siyasi iletişimde tanıdık imgeleri kullanmayı sürdürürken Tokyo, basit bir mesajı iletmeye çalışıyor: Mario, Pikachu ve Naruto memlerin kahramanları olabilir, ancak bu durum sahiplerinin Amerikan siyasi gündeminin bir parçası olmayı kabul ettiği anlamına gelmez.