Η NASA εκτόξευσε το τηλεσκόπιο Roman: σε έναν μήνα θα συλλέξει τόσα δεδομένα όσα το Hubble σε έναν αιώνα

Η NASA εκτόξευσε στις 30 Αυγούστου το διαστημικό τηλεσκόπιο «Νάνσι Γκρέις Ρόμαν»: ο πύραυλος Falcon Heavy απογειώθηκε από την εξέδρα 39A του Διαστημικού Κέντρου Κένεντι στη Φλόριντα στις 07:26 ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ — 14:26 ώρα Κύπρου. Το παρατηρητήριο, κόστους 4,3 δισ. δολαρίων, κατευθύνεται προς το σημείο Λαγκράνζ L2, περίπου 1,5 εκατ. χιλιόμετρα από τη Γη, όπου λειτουργεί και το τηλεσκόπιο «Τζέιμς Γουέμπ».

Το βασικό όργανο του Roman είναι μια υπέρυθρη κάμερα ευρέος πεδίου 300 megapixel. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της NASA, καταγράφει τον ουρανό περίπου 1.000 φορές ταχύτερα από το Hubble: μέσα σε έναν μήνα το νέο τηλεσκόπιο θα συλλέγει τόσα δεδομένα όσα θα συγκέντρωνε ο προκάτοχός του σε έναν αιώνα. Στα τριάντα χρόνια λειτουργίας του, το Hubble έχει μεταδώσει στη Γη περίπου 172 terabyte, ενώ το Roman αναμένεται να μεταδώσει 2.500 terabyte κατά την πενταετή κύρια αποστολή του.

Ο καθρέφτης, πλάτους 2,4 μ., παραχωρήθηκε δωρεάν στη NASA. Κατασκευάστηκε για ένα απόρρητο πρόγραμμα της Εθνικής Υπηρεσίας Στρατιωτικής-Διαστημικής Αναγνώρισης των ΗΠΑ και, μετά το κλείσιμο του προγράμματος, παραδόθηκε στους επιστήμονες. Το μέγεθός του είναι ίδιο με εκείνο του καθρέφτη του Hubble, όμως έχει λειανθεί για διαφορετική οπτική διάταξη, γι’ αυτό το πεδίο θέασης του νέου παρατηρητηρίου είναι πολύ ευρύτερο, με την ίδια ευκρίνεια.

Το επιστημονικό πρόγραμμα αφορά τη σκοτεινή ύλη, τη σκοτεινή ενέργεια και τους εξωπλανήτες. Σήμερα οι αστρονόμοι γνωρίζουν περίπου 6.200 πλανήτες πέρα από το Ηλιακό Σύστημα, ενώ το Roman αναμένεται να εντοπίσει περισσότερους από 100.000 μέσα σε 18 μήνες παρατηρήσεων. Ένα ξεχωριστό όργανο, ο στεμματογράφος, θα αποκλείει το φως του άστρου, ώστε να είναι δυνατή η παρατήρηση πλανητών έως και 100 εκατομμύρια φορές πιο αμυδρών.

Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από τη Νάνσι Γκρέις Ρόμαν — την πρώτη επικεφαλής αστρονόμο της NASA, η οποία προώθησε την κατασκευή διαστημικών παρατηρητηρίων και συμμετείχε στη δημιουργία του Hubble. Την αποκαλούν «μητέρα του Hubble». Πέθανε το 2018.

Για τις πρώτες εικόνες θα χρειαστεί να περιμένουμε: για τη βαθμονόμηση των οργάνων και τον έλεγχο των συστημάτων προβλέπονται τρεις έως τέσσερις μήνες και μόνο μετά θα ξεκινήσει η κανονική επιστημονική λειτουργία.