Stare Miasto Pafos: Ktima, targ i historyczne ulice

Pafos często kojarzy się z morzem, portem, zamkiem i Parkiem Archeologicznym, ale historyczne centrum miasta znajduje się powyżej wybrzeża. Ta część miasta nazywa się Ktima lub Górne Pafos. Panuje tu zupełnie inna atmosfera: neoklasycystyczne budynki użyteczności publicznej, stare ulice handlowe, targ miejski, przestrzenie rzemieślnicze, niewielkie place, kawiarnie i odrestaurowane zabytkowe budynki.

Stare Pafos jest interesujące także ze względu na sposób, w jaki połączono tu przeszłość ze współczesnym życiem miejskim. Dawna elektrownia stała się przestrzenią kulturalną, stare kino odrestaurowano na potrzeby wydarzeń, a Ibrahim-Khan otrzymał nową funkcję. Znaczna część przemian historycznego centrum wiązała się z przygotowaniami Pafos do uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2017.

• Jak kształtowało się Stare Pafos
• Ratusz i neoklasycystyczne Pafos
• Kennedy Square i centrum handlowe
• Targ miejski
• Ibrahim-Khan
• Łaźnie osmańskie
• Palia Ilektriki
• Dawne kino Attikon
• Markideio Theatre
• Mouttalos
• Gdzie zjeść na Starym Pafos
• Najczęściej zadawane pytania

Ktima to tradycyjna nazwa górnej, historycznej części Pafos. Używana jest również nazwa Pano-Pafos, czyli Górne Pafos. To właśnie tutaj ukształtowało się administracyjne i handlowe centrum współczesnego miasta.

Ktamy nie należy mylić z Kato-Pafos. Kato-Pafos leży nad morzem: znajdują się tam port, zamek w Pafos, Park Archeologiczny i turystyczna promenada. Ktima położona jest powyżej wybrzeża i przedstawia zupełnie inne Pafos — z targiem, miejskimi placami, historycznymi budynkami użyteczności publicznej i dzielnicami mieszkalnymi. Słowo «ktima» we współczesnym języku greckim oznacza posiadłość, działkę lub majątek ziemski.

Jak kształtowało się Stare Pafos

Wraz z rozwojem miasta życie administracyjne, handlowe i codzienne Pafos koncentrowało się w górnej części, podczas gdy okolice morza zachowywały związek z portem i starożytnym miastem.

Dlatego historię Ktimy odczytuje się inaczej niż historię Kato-Pafos. Jest tu mniej starożytnych ruin, ale zachowały się budynki i przestrzenie miejskie z późniejszych okresów: dziedzictwo osmańskie, architektura neoklasycystyczna, stare ulice handlowe i budynki użyteczności publicznej.

Ważnym etapem dla Starego Miasta była zakrojona na dużą skalę przebudowa historycznego centrum. Program miejski objął obszar o długości około 1,5 km — od neoklasycystycznego centrum administracyjnego do dzielnicy Mouttalos. Modernizowano place i tradycyjne centrum handlowe, odnawiano zabytkowe budynki i tworzono nowe przestrzenie kulturalne.

Zmiany te stały się szczególnie widoczne w okresie przygotowań Pafos do 2017 roku, kiedy miasto otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Dlatego współczesna Ktima łączy starą architekturę z wyraźnie odnowionymi przestrzeniami publicznymi.

Ratusz i neoklasycystyczne Pafos

Jednym z najlepszych miejsc do poznania architektury Ktimy jest plac 28 Października. Znajduje się tu działający ratusz Pafos — Paphos Town Hall (Δημαρχείο Πάφου). Budynek z kolumnami i symetryczną fasadą został wzniesiony w 1955 roku według projektu cypryjskiego architekta Andreasa Christodoulidisa. Do dziś działa tu urząd miejski Pafos.

Naprzeciwko znajduje się Biblioteka Miejska Christodoulosa Galatopoulosa — kolejny charakterystyczny neoklasycystyczny budynek. Między ratuszem a biblioteką ustawiono marmurową kolumnę 28 Października.

W pobliżu znajdują się Ogród Miejski i inne historyczne budynki użyteczności publicznej. W tej samej części Starego Miasta zachowały się budynek administracji dystryktu i stary urząd pocztowy, zbudowany w latach 20. XX wieku.

Nie warto ograniczać spaceru do samego placu. Stąd wygodnie można kontynuować pieszą wędrówkę w kierunku Kennedy Square i starego centrum handlowego.
Lokalizacja

Kennedy Square i stare centrum handlowe

Kennedy Square to jeden z centralnych punktów współczesnej Ktimy. Plac i otaczająca go tradycyjna dzielnica handlowa zostały całkowicie odnowione w ramach przebudowy historycznego centrum.

Stąd zaczyna się wygodny spacer starymi ulicami handlowymi. W okolicy Makariou Avenue zachowały się budynki z początku XX wieku, a dziś działają tu niewielkie sklepy, kawiarnie i inne miejskie lokale.

Ktima jest szczególnie interesująca właśnie ze względu na przejścia między takimi przestrzeniami: reprezentacyjny neoklasycystyczny plac stopniowo przechodzi w ulice handlowe, targ i niewielkie zaułki.
Lokalizacja

Targ miejski w Pafos

Targ miejski znajduje się w starym centrum handlowym Ktimy i przez długi czas był jednym z najważniejszych miejsc życia miejskiego Pafos. Szczególnie tętnił życiem w soboty: mieszkańcy przyjeżdżali po zakupy na cały tydzień, spotykali się i rozmawiali, a sprzedawcy zapełniali stoiska świeżymi produktami.

Później targ i jego otoczenie przebudowano w ramach odnowy Starego Miasta. Powstały zagospodarowane strefy dla pieszych, a od zachodniej strony — platforma z widokiem w kierunku morza.

Dziś targ się zmienił, ale zachował swoją funkcję handlową. Można tu znaleźć produkty spożywcze, lokalne przysmaki, cypryjskie wino, rękodzieło, biżuterię, naturalne kosmetyki i pamiątki. Po wizycie na targu wygodnie można kontynuować spacer sąsiednimi ulicami handlowymi Ktimy.
Lokalizacja

Ibrahim-Khan

Ibrahim-Khan to dawny zajazd na Starym Pafos. Tego rodzaju khany były ważną częścią miejskiego handlu: na wewnętrzny dziedziniec przybywali podróżni i kupcy, którzy mogli tu zatrzymać się oraz przechować towary i zwierzęta.

Po renowacji przeznaczenie budynku się zmieniło. Dziś pomieszczenia wokół wewnętrznego dziedzińca są wykorzystywane przez artystów i rzemieślników, odbywają się tu wystawy i wydarzenia kulturalne. Warto zajrzeć do Ibrahim-Khan podczas spaceru po Ktimie ze względu na sam budynek i jego wewnętrzną przestrzeń — to zachowany element dawnego handlowego Pafos, a nie po prostu kolejna współczesna galeria.
Lokalizacja

Łaźnie osmańskie

Niedaleko starego targu znajdują się osmańskie łaźnie Loutra, znane również jako Eboubekir Baths. Kompleks przebudowano w 1592 roku w pobliżu meczetu Yeni Cami na polecenie Mehmeta Beya Eboubekira, który zarządzał wówczas dystryktem Pafos. To właśnie jego imię utrwaliło się w nazwie łaźni.

Hamam był ważną częścią codziennego i społecznego życia miasta. Wizytę rozpoczynano w chłodnym pomieszczeniu, gdzie zostawiano ubrania i otrzymywano ręczniki. Następnie przechodzono do ciepłego pomieszczenia o temperaturze około 25 °C, aby przygotować ciało do gorąca, a potem do sali z parą i gorącą wodą, gdzie temperatura sięgała 38–40 °C. Pośrodku znajdował się podwyższony kamienny podest, na którym nacierano odwiedzających specjalną rękawicą i stosowano olejki.

Szczególnie interesujące są kopuły budynku. Wykonano w nich niewielkie otwory, które początkowo zamykano szkłem i które służyły praktycznie jako jedyne źródła naturalnego światła. Pozostałe oświetlenie zapewniały lampy i latarnie.

Łaźnie nie były tylko miejscem kąpieli. Wiązały się z nimi ważne wydarzenia w życiu rodzinnym: na przykład wizyta panny młodej w hamamie przed ślubem mogła zamienić się w osobne święto z muzyką.

Loutra były wykorzystywane zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem do lat 50. XX wieku. W 2015 roku budynek odrestaurowano, po czym zaczął służyć jako przestrzeń kulturalna gminy Pafos.
Lokalizacja

Palia Ilektriki — dawna elektrownia

Niedaleko Kennedy Square znajduje się Palia Ilektriki — dawna elektrownia Pafos. Po renowacji przemysłowy budynek przekształcono w przestrzeń kulturalną, zachowując w środku część starego wyposażenia jako przypomnienie o pierwotnej funkcji obiektu.

Odbywają się tu wystawy, wykłady, niewielkie koncerty, wieczory literackie, degustacje i inne wydarzenia kulturalne.

Palia Ilektriki to kolejny dobry przykład tego, jak Stare Pafos zachowuje historyczne budynki nie tylko ze względu na ich wygląd, lecz także przywraca je współczesnemu życiu miasta.
Lokalizacja

Attikon — dawne kino Pafos

W pobliżu Palia Ilektriki znajduje się kolejny odrestaurowany budynek — dawne kino Attikon. Powstało ono w latach 1941–1942 i w kolejnych dziesięcioleciach stało się jednym z ważnych ośrodków życia kulturalnego miasta.

W latach 1950–1970 pokazywano tu filmy oraz organizowano koncerty i występy. W połowie lat 70. kino zamknięto, później na krótko wznowiło działalność pod nazwą Othello, a w 2015 roku gmina rozpoczęła jego zakrojoną na dużą skalę renowację.

Odnowiony budynek otwarto w 2019 roku już jako nowoczesną przestrzeń kulturalną. W pobliżu utworzono letnie kino na świeżym powietrzu.
Lokalizacja

Markideio Theatre

Niedaleko Attikon znajduje się Markideio Municipal Theatre. Nowoczesny budynek wzniesiono w miejscu starego teatru Markideio w ramach odnowy tej części Pafos.

Nowy teatr miejski może pomieścić 410 widzów i został otwarty w 2018 roku. Obecnie odbywają się tu przedstawienia teatralne, koncerty i inne wydarzenia kulturalne.

Podczas zwykłego spaceru nie trzeba specjalnie wchodzić do środka, ale okolica Palia Ilektriki, Attikon i Markideio jest interesująca ze względu na to, jak kilka obiektów kulturalnych utworzyło odrębny współczesny klaster w obrębie historycznego miasta.
Lokalizacja

Mouttalos — inne Stare Pafos

Jeśli chcemy oddalić się od odnowionego centrum handlowego, możemy kontynuować spacer w kierunku Mouttalos (Mouttallos). To historyczna dzielnica na północny zachód od centralnej części Ktimy.

Jest tu mniej reprezentacyjnej architektury neoklasycystycznej, a więcej mieszkalnej tkanki miejskiej. Dzielnica jest interesująca ze względu na stare ulice i naturalne ukształtowanie terenu: wzdłuż skalistego odcinka znajdują się naturalne jaskinie.

W ramach przebudowy Mouttalos powstały tu ścieżki dla pieszych, miejsca odpoczynku, ławki, zadaszenia i drewniane tarasy. Dlatego dzielnicę można włączyć do spaceru, jeśli chcemy zobaczyć Stare Pafos poza targiem i centralnymi placami.
Lokalizacja

Stare budynki z nowym życiem

Jedną z najciekawszych cech współczesnej Ktimy nie jest pojedyncza atrakcja, lecz samo podejście do historycznej zabudowy. Starano się tu nie tylko odnowić stare budynki z zewnątrz, ale także przystosować je do nowego życia miejskiego.

Dawna elektrownia stała się przestrzenią kulturalną, kino Attikon — centrum wydarzeń, a Ibrahim-Khan — miejscem sztuki i rzemiosła. Jednocześnie odnowiono targ, place i tradycyjne ulice handlowe.

Właśnie dlatego Ktima nie wygląda dziś jak dzielnica muzealna. Historyczne budynki pozostają częścią miasta, a między nimi działają współczesne kawiarnie, restauracje, sklepy i obiekty kulturalne.

Gdzie zjeść na Starym Pafos

Na Starym Mieście łatwo zostać aż do wieczora. W okolicy Kennedy Square, Makariou Avenue, targu i sąsiednich ulic działa wiele lokali — od niewielkich kawiarni i barów winnych po restauracje i tradycyjne cypryjskie tawerny.

Można zatrzymać się na kawę podczas spaceru, spróbować lokalnego wina lub zakończyć dzień kolacją w Ktimie, nie schodząc na turystyczną promenadę Kato-Pafos.

Jak najlepiej poznawać Stare Pafos

Ktima nie wymaga ścisłej trasy. Wygodnie jest zacząć od placu 28 Października i ratusza, przejść do Kennedy Square, a następnie udać się na ulice handlowe i do targu miejskiego. Stąd można zobaczyć łaźnie osmańskie i Ibrahim-Khan, a następnie wybrać między dzielnicą kulturalną z Palia Ilektriki i Attikon a dalszym spacerem w kierunku Mouttalos.

Na Stare Miasto warto przeznaczyć kilka godzin. Jeśli planujemy odwiedzić przestrzenie kulturalne, muzea lub wydarzenia, potrzeba będzie więcej czasu.

Ktimę i Kato-Pafos najlepiej postrzegać jako dwie różne części jednego miasta. Na dole są morze, port i archeologia, a na górze — historyczne centrum administracyjne, targ, architektura neoklasycystyczna, ulice handlowe i współczesne życie w odrestaurowanych budynkach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Ktima i Stare Miasto Pafos to to samo?

Ktimą tradycyjnie nazywa się górną, historyczną część Pafos. W kontekście turystycznym właśnie tę dzielnicę zwykle określa się mianem Starego Miasta.

Czym Ktima różni się od Kato-Pafos?

Ktima znajduje się powyżej wybrzeża i historycznie wiąże się z administracyjnym, handlowym i mieszkalnym życiem miasta. Kato-Pafos leży nad morzem: znajdują się tam port, zamek w Pafos, Park Archeologiczny i promenada.

Czy ratusz Pafos nadal działa?

Tak. Paphos Town Hall na placu 28 Października to działający ratusz, w którym mieści się urząd miejski Pafos.

Czy na Starym Mieście jest targ?

Tak. Paphos Municipal Market znajduje się w historycznym centrum handlowym Ktimy pod adresem 25 Constantinou Kanari Street, Paphos 8010.

Co warto najpierw zobaczyć na Starym Pafos?

Podczas pierwszej wizyty warto zobaczyć plac 28 Października i ratusz, Kennedy Square, targ miejski, Ibrahim-Khan i łaźnie osmańskie. Jeśli mamy więcej czasu, można dodać Palia Ilektriki, Attikon i spacer po Mouttalos.

Dlaczego na Starym Mieście jest tak wiele odrestaurowanych budynków?

Historyczne centrum Pafos przeszło zakrojoną na dużą skalę odnowę, która obejmowała przebudowę placów i ulic handlowych oraz renowację obiektów zabytkowych. Ważnym etapem tego procesu były przygotowania miasta do uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2017.