Kıbrıs zenginleşiyor, yaşlılar ise yoksullaşıyor: Ekonomik başarının vitrini neyi gizliyor?

İlk bakışta Kıbrıs’taki sosyal durum AB ortalamasından daha iyi görünüyor. 2025 yılında nüfusun %17,1’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riskiyle karşı karşıyaydı; AB’de bu oran %20,9’du. Çocuk yoksulluğu ise AB’deki %24,3’e karşılık %14 olarak kaydedildi.

Ancak refahı gösteren istatistiklerin ardında farklı bir tablo gizleniyor. Yoksulluk riski 65 yaş üzerindeki kişilerde %33,7’ye, engelli kişilerde ise %33,8’e ulaştı. Bu veriler, Avrupa Komisyonu’nun 3 Haziran 2026’da yayımlanan Kıbrıs raporunda yer alıyor.

2025’teki kötüleşmenin ardından risk altındaki kişi sayısı yaklaşık olarak 2019 seviyesine geri döndü. Bu durum, ülkeyi 2030 hedefinden — bu grubun sayısını en az 10 bin kişi azaltma hedefinden — uzaklaştırıyor. İstisna çocuklar: risk altındaki çocukların sayısı 12 bin azaldı.

Yaşlılar en büyük kaybedenler oldu

65 yaş üzerindeki kişiler arasında yoksulluk riski 2021’de yaklaşık %24’ten 2025’te %33,7’ye yükseldi. AB ortalaması ise %18,8.

Avrupa Komisyonu, kötüleşmeyi düşük gelirler ve yaşam maliyetindeki artışla ilişkilendiriyor. Engelli yaşlılar özellikle savunmasız durumda: bu grupta oran %42’ye ulaşıyor.

65 yaş üzerindeki kadınlar da erkeklere kıyasla daha sık riskle karşı karşıya kalıyor — %37,1’e karşı %29,8.

Emekli maaşı önceki kazancın yalnızca %41’ini karşılıyor

Sorunların nedenlerinden biri, emekli maaşlarının düşük olması. 2024 yılında Kıbrıs’ta emekli geliri ikame oranı %41 olarak gerçekleşti; AB ortalaması ise %60’tı.

2025 yılında kadınlarla erkekler arasındaki emekli maaşı farkı %29’a ulaştı.

Fiyatların yükseldiği bir dönemde bu durum özellikle ağır hissediliyor: konut, kamu hizmetleri, gıda ve sağlık harcamaları emeklilik sonrasında da ortadan kalkmıyor.

Sosyal yardımlar enflasyona yetişemiyor

Emekli maaşları hariç sosyal yardımlar, 2025 yılında yoksulluk riskini %31,3 oranında azaltabildi; AB ortalaması ise %35,2’ydi.

Asgari garantili gelir (AGG) de etkinliğini kaybediyor. AGG’nin miktarı enflasyona gerektiği şekilde uyarlanmadı ve yoksulluk sınırına oranı 2020’de %83,4’ten 2024’te %69,9’a geriledi.

Programın kapsamı AB’deki en düşük oranlardan biri olmaya devam ediyor: AGG, neredeyse işsiz hanelerde yaşayan ve yoksulluk riski altındaki 18–64 yaş grubundaki kişilerin yalnızca %60’ına veriliyor. AB’de bu oran %83.

Engellilik ve göç riski keskin biçimde artırıyor

Engelli kişiler arasında bu oran bir yıl içinde %31’den %33,8’e yükseldi. Engelli olmayan kişilerde ise yaklaşık %13.

Üçüncü ülke vatandaşlarında yoksulluk riski %34,4 iken Kıbrıslılarda bu oran %16.

Geçici çalışanlar da savunmasız durumda: aralarındaki yoksulluk riski 2025 yılında %25,3’e ulaştı; bu oran AB ortalamasının neredeyse iki katı. Buna rağmen, yardımları almadan önce risk altında bulunanların yalnızca %8,4’ü sosyal yardım alıyor.

Uzun süreli bakıma AB’den sekiz kat daha az harcanıyor

Kıbrıs uzun süreli bakıma GSYİH’sinin yalnızca %0,2’sini ayırıyor; AB ortalaması ise %1,7.

65 yaş üzerindeki her 100 kişiye yalnızca 0,8 bakım çalışanı düşüyor; AB’de bu sayı 3,3. Sonuç olarak yükün önemli bir bölümü ailelerin omuzlarına biniyor.

Sosyal konut ve kurumsal bakımın sona erdirilmesi alanlarında da sorunlar sürüyor. Avrupa Komisyonu yetersiz denetime, veri eksikliğine ve kapsamlı bir ulusal stratejinin bulunmamasına dikkat çekiyor.

Yoksulların her üç kişisinden biri evini yeterince ısıtamıyor

2025 yılında nüfusun %11,3’ü evinde yeterli sıcaklığı sağlayamadı. Yoksulluk riski altındaki kişilerde bu oran %34,6’ya ulaştı — AB’deki en yüksek ikinci oran.

Ulaşım yoksulluğu da söz konusu. Nüfusun yaklaşık %55’i toplu taşımayla 45 dakika içinde bir sağlık kuruluşuna ulaşamıyor. Bu durum yaşlılar ve engelli kişiler için sağlık hizmetlerine erişimde ek bir engel oluşturuyor.

Ekonomik büyümenin ardından sosyal uçurum derinleşiyor

Avrupa Komisyonu yardımların yaşam maliyetine endekslenmesini, emekli maaşları ile engelli yardımlarının artırılmasını, uzun süreli bakım sisteminin reforme edilmesini, sosyal konutun geliştirilmesini ve enerji ile ulaşım yoksulluğuyla mücadele edilmesini öneriyor.

Kıbrıs, genel yoksulluk istatistiklerinde gerçekten AB ortalamasından daha iyi görünüyor. Ancak ortalama göstergeler, nüfus grupları arasındaki büyük farkı gizliyor.