Türkiye'yi korkutan başlık: Gazeteciler Erdoğan'ın “ölümü” nedeniyle gözaltına alındı

Türkiye'de yerel gazete Aydın Denge, Facebook'ta “Erdoğan Vefat Etti” başlığını yayımlamasının ardından skandalın merkezine oturdu. İlk bakışta bu ifade, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ölümüne ilişkin bir haber gibi göründü. Oysa haber, yerel sakinlerden Gülşen Erdoğan'ın ölümüyle ilgiliydi.

Paylaşım 25 Ağustos'ta yayımlandı. Gazete siyah zemin üzerinde sarı ve beyaz renklerde büyük harflerle “Erdoğan Vefat Etti” yazısını kullandı. Bununla birlikte paylaşımın içinde Gülşen Erdoğan'ın vefat ilanına yönlendiren bir bağlantı bulunuyordu. Hayatını kaybeden kişinin adının büyük başlıkta yer almaması ve kullanılan tasarım, paylaşımın cumhurbaşkanının ölümüyle ilgili bir bilgi olarak algılanmasına yol açtı.

Bu karışıklık neden yaşandı

Nedeni Türkçenin özelliklerinde yatıyor. Türkçede fiiller cinsiyete göre değişmediği için “Erdoğan vefat etti” ifadesi, söz konusu kişinin erkek mi kadın mı olduğunu göstermiyor.

Bu ifade “Erdoğan hayatını kaybetti” anlamına geliyor ve Erdoğan soyadını taşıyan herhangi bir kişi için yazılan bir ölüm ilanında kullanılabilir. Bu olayda soyadı ülkenin görevdeki cumhurbaşkanının soyadıyla aynıydı ve Gülşen'in adı başlıktan çıkarılmıştı.

Bu nedenle sosyal medyada yalnızca görseli gören herkes, gerçekten de söz konusu kişinin Recep Tayyip Erdoğan olduğunu düşünebilirdi.

Savcılık soruşturma başlattı

Paylaşımın sosyal medyada yayılmasının ve vatandaşların şikâyetlerinin ardından Aydın Cumhuriyet Başsavcılığı, Türkiye Ceza Kanunu'nun 217/A maddesi, yani “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçu kapsamında soruşturma başlattı.

Soruşturmanın konusu yalnızca içeriğin kendisi değil, paylaşımın nasıl tasarlandığı da oldu. Siyah zemin ve büyük sarı-beyaz harfler görsel olarak bir taziye ilanını andırıyor ve söz konusu kişinin tanınmış bir siyasetçinin ölümü olduğu izlenimini güçlendiriyordu. Türk medyası, bu sunum biçiminin paylaşıma yönelik itirazların nedenlerinden biri olduğunu bildirdi.

Önce üç kişinin gözaltına alındığı bildirildi, ardından sayı dörde çıktı

Soruşturmanın başlamasından sonraki ilk saatlerde, gazetenin üç çalışanı hakkında işlem yapıldığı bildirildi: yayın temsilcisi Emine Aydın, sorumlu editör Yeşim Ülker ve gazeteci İslam Keleş.

Daha sonra dört kişinin gözaltına alındığı öğrenildi. Bu üç kişiye ek olarak İrem Delice de gözaltına alındı. Dördü de soruşturma işlemlerinin ardından mahkemeye sevk edildi ve adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Yani şu an için ortada verilmiş bir mahkûmiyet kararı değil, devam eden bir soruşturma bulunuyor.

Erdoğan soyadıyla ilgili ilk sorun değil

Yerel gazete açısından “Erdoğan vefat etti” ifadesi alışılmadık değil: Aydın'da bu soyadı taşıyan çok sayıda kişi yaşıyor, dolayısıyla bu tür ölüm ilanları bölgesel basında yayımlanabiliyor.

Bu nedenle bu hikâyedeki asıl mesele Erdoğan soyadının kullanılması değil, bilginin sosyal medyada sunulma biçimi. Tam metinde hayatını kaybeden kişinin adı belirtilmiş olsa da Facebook akışında kullanıcı önce yalnızca büyük harflerle yazılmış “Erdoğan öldü” ifadesini görüyordu.

Sonuç olarak sıradan bir yerel ölüm ilanı siyasi bir skandala dönüştü ve ceza soruşturmasına neden oldu.

Bu arada Recep Tayyip Erdoğan ölmedi. Aydın Denge'nin paylaşımı, cumhurbaşkanının adaşı olan yerel sakin Gülşen Erdoğan'ın ölümüyle ilgiliydi.

Bu olay, ilk bakışta zararsız görünen bir başlığın sosyal medyada anlamını ne kadar kolay değiştirebileceğini açıkça gösteriyor: Tanınmış bir siyasetçinin soyadıyla aynı olan kişinin adını kaldırıp yalnızca soyadını bırakmak yeterli.