Η μπακλαβάς έγινε αντικείμενο διεθνούς διαμάχης: η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν υπέβαλαν κοινή αίτηση στην UNESCO

Η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν υπέβαλαν κοινή αίτηση για την ένταξη των παραδόσεων παρασκευής της μπακλαβάς στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Αν εγκριθεί, διεθνή αναγνώριση δεν θα λάβει το ίδιο το γλυκό, αλλά οι συνδεδεμένες με αυτό γαστρονομικές παραδόσεις, οι τεχνικές δεξιότητες και τα πολιτιστικά έθιμα.

Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η UNESCO δεν καθορίζει τη «χώρα προέλευσης» ενός φαγητού και δεν αποδίδει σε ένα κράτος αποκλειστικά δικαιώματα επ’ αυτού. Ο οργανισμός εντάσσει στον κατάλογο ακριβώς την άυλη πολιτιστική κληρονομιά — τη γνώση, τις παραδόσεις και τους τρόπους μετάδοσής τους από γενιά σε γενιά.

Αφορμή για την υποβολή της αίτησης αποτέλεσαν οι πολυετείς διαφωνίες γύρω από την προέλευση της μπακλαβάς. Στην Ελλάδα θεωρούν ότι το πρόπλασμα του γλυκού υπήρχε ήδη από τα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και αποτελούσε μέρος της τοπικής γαστρονομικής παράδοσης πολύ πριν από την εμφάνιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τούρκοι ερευνητές, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η σύγχρονη μπακλαβάς διαμορφώθηκε ακριβώς στην οθωμανική παλατιανή κουζίνα του 15ου–17ου αιώνα και στη συνέχεια διαδόθηκε σε ολόκληρη την περιοχή.

Ταυτόχρονα, οι περισσότεροι ιστορικοί της γαστρονομίας συμφωνούν ότι η προέλευση της μπακλαβάς δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο χώρα. Η σύγχρονη συνταγή διαμορφώθηκε επί αιώνες υπό την επίδραση διαφορετικών πολιτισμών — βυζαντινού, περσικού, τουρκικού και της Μέσης Ανατολής. Ακριβώς γι’ αυτό σήμερα υπάρχουν δικές τους εκδοχές αυτού του γλυκού στην Τουρκία, στο Αζερμπαϊτζάν, στην Ελλάδα, στην Αρμενία, στις χώρες των Βαλκανίων, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.

Διαφέρουν όχι μόνο οι συνταγές, αλλά και τα υλικά. Στην Τουρκία η πιο γνωστή είναι η μπακλαβάς του Γκαζιαντέπ με φιστίκια, στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται παραδοσιακά καρύδια και μέλι, ενώ στο Αζερμπαϊτζάν είναι δημοφιλείς οι εκδοχές με σαφράν, κάρδαμο και πολλά λεπτά φύλλα ζύμης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τουρκία έχει ήδη διεθνή αναγνώριση που συνδέεται με αυτό το γλυκό. Το 2013 η Gaziantep Baklavası έγινε το πρώτο τουρκικό προϊόν που καταχωρίστηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (PGI). Ωστόσο, αυτό το καθεστώς αφορά μόνο τη μπακλαβάς που παράγεται στην περιοχή του Γκαζιαντέπ και δεν σχετίζεται με την προέλευση του ίδιου του γλυκού.

Αν η Επιτροπή της UNESCO στηρίξει την κοινή αίτηση της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν, στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς θα ενταχθούν ακριβώς οι παραδόσεις παρασκευής της μπακλαβάς. Αυτό δεν σημαίνει ότι άλλες χώρες θα χάσουν το δικαίωμα να τη θεωρούν μέρος της εθνικής τους κουζίνας, ωστόσο θα αποτελέσει μια σημαντική πολιτιστική και διπλωματική επιτυχία για την Άγκυρα και το Μπακού.