Baklawa stała się przedmiotem międzynarodowego sporu: Turcja i Azerbejdżan złożyły wspólny wniosek do UNESCO

Turcja i Azerbejdżan złożyły wspólny wniosek o wpisanie tradycji przygotowywania baklawy do Reprezentatywnej Listy Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Jeśli zostanie zatwierdzony, międzynarodowe uznanie otrzyma nie sam deser, lecz związane z nim tradycje kulinarne, umiejętności rzemieślnicze i obyczaje kulturowe.

Ważne jest, aby rozumieć, że UNESCO nie określa „kraju pochodzenia” potrawy i nie przyznaje państwu wyłącznych praw do niej. Organizacja wpisuje na listę właśnie niematerialne dziedzictwo kulturowe — wiedzę, tradycje i sposoby ich przekazywania z pokolenia na pokolenie.

Powodem złożenia wniosku są wieloletnie spory wokół pochodzenia baklawy. W Grecji uważa się, że pierwowzór deseru istniał już w czasach Cesarstwa Bizantyjskiego i był częścią lokalnej tradycji kulinarnej na długo przed pojawieniem się Imperium Osmańskiego. Tureccy badacze z kolei twierdzą, że współczesna baklawa ukształtowała się właśnie w osmańskiej kuchni pałacowej XV–XVII wieku, a następnie rozprzestrzeniła się po całym regionie.

Jednocześnie większość historyków gastronomii zgadza się, że pochodzenia baklawy nie można przypisać jednemu krajowi. Współczesny przepis kształtował się przez wieki pod wpływem różnych kultur — bizantyjskiej, perskiej, tureckiej i bliskowschodniej. Właśnie dlatego dziś własne wersje tego deseru istnieją w Turcji, Azerbejdżanie, Grecji, Armenii, krajach Bałkanów, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.

Różnią się nie tylko przepisy, ale i składniki. W Turcji najbardziej znana jest baklawa z Gaziantepu z pistacjami, w Grecji tradycyjnie używa się orzechów włoskich i miodu, a w Azerbejdżanie popularne są warianty z szafranem, kardamonem i dużą liczbą cienkich warstw ciasta.

Warto zaznaczyć, że Turcja ma już międzynarodowe uznanie związane z tym deserem. W 2013 roku Gaziantep Baklavası stała się pierwszym tureckim produktem zarejestrowanym w Unii Europejskiej jako chronione oznaczenie geograficzne (PGI). Jednak ten статус dotyczy wyłącznie baklawy produkowanej w regionie Gaziantep i nie odnosi się do pochodzenia samego deseru.

Jeśli Komitet UNESCO poprze wspólny wniosek Turcji i Azerbejdżanu, na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego trafią właśnie tradycje przygotowywania baklawy. Nie oznacza to, że inne kraje utracą prawo uznawania jej za część swojej kuchni narodowej, jednak będzie to ważny sukces kulturowy i dyplomatyczny dla Ankary i Baku.