Το Κυπριακό διχάζει το τουρκοκυπριακό πολιτικό σκηνικό

Η διαμάχη δεν διεξάγεται πλέον μόνο ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο. Σήμερα, μία από τις βασικές αντιπαραθέσεις γύρω από τη διευθέτηση του Κυπριακού εξελίσσεται όχι μόνο ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και την «ΤΔΒΚ», αλλά και στο εσωτερικό του ίδιου του τουρκοκυπριακού πολιτικού στρατοπέδου.

Η βασική διαφωνία αφορά το μέλλον του νησιού. Ένα μέρος της πολιτικής ελίτ θεωρεί ότι οι διαπραγματεύσεις για ομοσπονδία απέτυχαν οριστικά και ότι πρέπει να επιδιωχθεί η αναγνώριση δύο κρατών. Ένα άλλο πιστεύει ότι η εγκατάλειψη του ομοσπονδιακού μοντέλου θα παγιοποιήσει απλώς τη διεθνή απομόνωση των Τουρκοκυπρίων και θα καταστήσει αδύνατη τη διευθέτηση.

Το στρατόπεδο του Ουστέλ και του Τατάρ: πορεία προς τα δύο κράτη

Τις ισχυρότερες θέσεις σήμερα κατέχουν ο πρωθυπουργός Ουνάλ Ουστέλ, το κυβερνών Κόμμα Εθνικής Ενότητας και ο πρώην πρόεδρος της «ΤΔΒΚ» Ερσίν Τατάρ.

Μετά την αποτυχία των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά το 2017, επέλεξαν οριστικά τη λογική των δύο κρατών. Η θέση τους βασίζεται σε μερικές αρχές:

• αναγνώριση της κυρίαρχης ισότητας των Τουρκοκυπρίων·
• διεθνές καθεστώς της «ΤΔΒΚ»·
• διατήρηση των τουρκικών εγγυήσεων·
• παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων ως θεμέλιο της ασφάλειας.

Για αυτό το στρατόπεδο, το ζήτημα της ασφάλειας είναι καθοριστικό. Οποιαδήποτε πρόταση για αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων ή για εγκατάλειψη των εγγυήσεων της Άγκυρας θεωρείται απαράδεκτη.

Ερχιουρμάν και οι υποστηρικτές της ομοσπονδίας

Ο κύριος αντίπαλος των υποστηρικτών των δύο κρατών είναι ο ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας Τουφάν Ερχιουρμάν.

Συνεχίζει να στηρίζει μια δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία και θεωρεί ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να επανεκκινήσουν από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά.

Στην ουσία, η διαμάχη ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα καταλήγει σε ένα ερώτημα: πρέπει να παγιωθεί οριστικά ο διαχωρισμός του νησιού ή να συνεχιστεί η αναζήτηση μιας φόρμουλας για την πολιτική του επανένωση;

Η μάχη διεξάγεται και μέσα στο στρατόπεδο των υποστηρικτών των δύο κρατών

Αντιφάσεις υπάρχουν ακόμη και μεταξύ των συμμάχων. Παρότι ο Ουστέλ και ο Τατάρ συμμερίζονται παρόμοιες απόψεις για τη διευθέτηση, ανάμεσα στους υποστηρικτές του πρώην προέδρου και την κυβέρνηση προκύπτουν κατά διαστήματα τριβές σε ζητήματα πολιτικής επιρροής και ελέγχου της διαπραγματευτικής ατζέντας.

Ο Τατάρ επιδιώκει να διατηρήσει για τον εαυτό του τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ατζέντα της διεθνούς εκπροσώπησης των Τουρκοκυπρίων, ενώ η κυβέρνηση προσπαθεί να ενισχύσει τη δική της επιρροή στη διαμόρφωση της συνολικής στρατηγικής. Γι' αυτό, μέσα στο στρατόπεδο των υποστηρικτών των δύο κρατών συνυπάρχουν όχι μόνο η ενότητα, αλλά και ο υποβόσκων ανταγωνισμός.

Η Τουρκία παραμένει ο βασικός παράγοντας

Σχεδόν όλες οι κύριες δυνάμεις της «ΤΔΒΚ» αναγνωρίζουν τον ιδιαίτερο ρόλο της Τουρκίας. Ωστόσο, είναι ακριβώς οι υποστηρικτές του Ουστέλ που ποντάρουν κυρίως στην Άγκυρα.

Για αυτούς, η Τουρκία είναι ταυτόχρονα εγγυητής της ασφάλειας, ο βασικός πολιτικός σύμμαχος και η κύρια πηγή οικονομικής στήριξης. Δεν είναι τυχαίο ότι στα έγγραφα του κυβερνώντος κόμματος η διατήρηση των τουρκικών εγγυήσεων χαρακτηρίζεται «κόκκινη γραμμή».

Νέα πρόκληση: Κεντρική Ασία

Πρόσθετη ενόχληση στους τουρκοκυπριακούς και τουρκικούς κύκλους προκάλεσε η ενίσχυση των σχέσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας με το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν.

Στα φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα ενημέρωσης αυτές οι επαφές χαρακτηρίστηκαν διπλωματική επίθεση της Λευκωσίας προς την τουρκική κατεύθυνση. Ιδιαίτερα επώδυνα γίνεται αντιληπτό το γεγονός ότι κράτη με τα οποία η «ΤΔΒΚ» προσδοκά να αναπτύξει σχέσεις μέσω του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών συνεργάζονται ενεργά ακριβώς με την Κυπριακή Δημοκρατία. Για τους υποστηρικτές της διεθνούς αναγνώρισης της «ΤΔΒΚ», αυτό αποτέλεσε ανησυχητικό σήμα και αφορμή για νέα συζήτηση σχετικά με τις προοπτικές της σημερινής στρατηγικής.

Η κοινωνία έχει κουραστεί από το αδιέξοδο

Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος της τουρκοκυπριακής κοινωνίας ενδιαφέρεται ολοένα και λιγότερο για την ιδεολογική διαμάχη ανάμεσα στις έννοιες της ομοσπονδίας και των δύο κρατών. Κοινωνικοί φορείς και εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού χώρου μιλούν κυρίως για τις συνέπειες της διεθνούς απομόνωσης, τους οικονομικούς περιορισμούς και την απουσία προόδου στις διαπραγματεύσεις. Για πολλούς κατοίκους της βόρειας Κύπρου, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον το μοντέλο της διευθέτησης, αλλά το πότε θα υπάρξει γενικά η ευκαιρία να βγουν από το σημερινό αδιέξοδο.

Ποιος κυριαρχεί σήμερα;

Σε θεσμικό επίπεδο, το προβάδισμα παραμένει στους υποστηρικτές των δύο κρατών. Ελέγχουν τους βασικούς θεσμούς εξουσίας, διαμορφώνουν την επίσημη διαπραγματευτική θέση της «ΤΔΒΚ» και απολαμβάνουν την υποστήριξη της Τουρκίας.

Ωστόσο, η πολιτική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Το ομοσπονδιακό στρατόπεδο διατηρεί επιρροή, η κοινωνία δείχνει κόπωση από τη μακρόχρονη σύγκρουση και οι διπλωματικές επιτυχίες της Κυπριακής Δημοκρατίας κάνουν μέρος των Τουρκοκυπρίων πολιτικών να αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα της σημερινής πορείας. Επομένως, το βασικό χαρακτηριστικό της τρέχουσας φάσης δεν είναι η ενότητα της τουρκοκυπριακής πλευράς, αλλά ο εντεινόμενος ανταγωνισμός ανάμεσα σε διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον του νησιού. Ακριβώς αυτή η εσωτερική διαμάχη καθορίζει σήμερα σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές της επίλυσης του Κυπριακού.