«Να δουλεύεις για τον εαυτό σου» — ένας από τους μεγαλύτερους μύθους: μια μελέτη 30 ετών

«Να δουλεύεις για τον εαυτό σου», «να είσαι το αφεντικό του εαυτού σου», «άνοιξε τη δική σου επιχείρηση και ξέχνα το γραφείο» — αυτές οι συμβουλές θεωρούνταν επί δεκαετίες η καθολική συνταγή της επιτυχίας. Ωστόσο, μια νέα εκτεταμένη μελέτη έδειξε ότι για πολλούς ανθρώπους η επιχειρηματικότητα όχι μόνο δεν φέρνει πλούτο, αλλά τους κάνει και λιγότερο ευτυχισμένους.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από ομάδα επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Κάλγκαρι, οι οποίοι ανέλυσαν τις επαγγελματικές πορείες 12.686 Αμερικανών σε χρονικό ορίζοντα άνω των 30 ετών. Πρόκειται για μία από τις μακροβιότερες επιστημονικές εργασίες που είναι αφιερωμένες στην επιχειρηματικότητα και την επίδρασή της στη ζωή του ανθρώπου.

Τα αποτελέσματα αποδείχθηκαν πολύ λιγότερο εμπνευσμένα απ’ ό,τι συνηθίζεται να πιστεύεται στον επιχειρηματικό χώρο.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι επιχειρηματίες σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν μια ενιαία ομάδα. Άλλοι χτίζουν ολοκληρωμένες εταιρείες και πράγματι πετυχαίνουν οικονομική επιτυχία, ενώ άλλοι δουλεύουν επί χρόνια για τον εαυτό τους χωρίς αξιοσημείωτη αύξηση του εισοδήματος και της ποιότητας ζωής.

Οι ερευνητές ξεχώρισαν τέσσερα βασικά επαγγελματικά σενάρια. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων — περίπου 69% — σχεδόν ποτέ δεν ασχολήθηκε με επιχειρήσεις. Άλλο 6% άνοιξε τη δική του επιχείρηση στα νιάτα του και παρέμεινε επιχειρηματίας για πολλά χρόνια. Περίπου 12% δοκίμασαν τις δυνάμεις τους στις επιχειρήσεις, αλλά αργότερα επέστρεψαν στην εξαρτημένη εργασία. Και περίπου 13% αποφάσισαν να ανοίξουν δική τους επιχείρηση ήδη μετά τα 35.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν σχετίζεται με την ηλικία, αλλά με το είδος της επιχείρησης.

Οι άνθρωποι που δημιουργούσαν καταχωρισμένες εταιρείες με εργαζομένους και μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή στρατηγική, κατά μέσο όρο κέρδιζαν περισσότερα και ήταν πιο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους. Το αποτέλεσμα αυτό ήταν ιδιαίτερα έντονο σε όσους ασχολούνταν με επιχειρήσεις για πολλά χρόνια.

Εντελώς διαφορετική ήταν η μοίρα των αυτοαπασχολουμένων και των ιδιοκτητών μικρών ανεπίσημων εγχειρημάτων. Γι’ αυτούς, η επιχειρηματικότητα συχνά δεν έφερνε ουσιαστικά οικονομικά πλεονεκτήματα σε σύγκριση με τη συνηθισμένη εργασία. Μάλιστα, το επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή για πολλούς αποδείχθηκε χαμηλότερο.

Τα πιο ανησυχητικά στοιχεία καταγράφηκαν ανάμεσα σε ανθρώπους που αποφάσισαν να στραφούν σε ανεξάρτητη επιχειρηματική δραστηριότητα ήδη στη μέση ηλικία. Αυτή η ομάδα ερχόταν συχνότερα αντιμέτωπη με άγχος, οικονομική αστάθεια και απογοήτευση, ενώ οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν αισθητή αύξηση του εισοδήματος.

Κατά τους συγγραφείς της μελέτης, πολλοί τέτοιοι επιχειρηματίες μπαίνουν στις επιχειρήσεις όχι λόγω μεγάλων ευκαιριών, αλλά επειδή δεν βλέπουν προοπτικές στην αγορά εργασίας. Όταν κάποιος δυσκολεύεται να βρει μια καλή δουλειά ή να προχωρήσει στην επαγγελματική κλίμακα, η δική του επιχείρηση γίνεται μια αναγκαστική εναλλακτική. Ωστόσο, μαζί με την ελευθερία έρχονται οι διαρκείς κίνδυνοι, η ευθύνη και η έλλειψη εγγυήσεων.

Είναι ενδιαφέρον ότι ένας από τους κύριους παράγοντες μελλοντικής επιχειρηματικής επιτυχίας δεν αποδείχθηκε καθόλου ότι ήταν τα χρήματα της οικογένειας. Πολύ σημαντικότερη ήταν η προσωπική εικόνα των γονιών. Οι άνθρωποι που μεγάλωσαν δίπλα σε ιδιοκτήτες επιχειρήσεων πολύ συχνότερα γίνονταν και οι ίδιοι επιχειρηματίες στην ενήλικη ζωή τους.

Τα αποτελέσματα θέτουν υπό αμφισβήτηση έναν από τους πιο δημοφιλείς μύθους της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Η δική σου επιχείρηση πράγματι μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική ανεξαρτησία, αλλά μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Για πολλούς ανθρώπους, η εργασία για τον εαυτό τους αποδεικνύεται όχι δρόμος προς την ελευθερία, αλλά ανταλλαγή του σταθερού μισθού με το άγχος, τις υπερωρίες και τη συνεχή αβεβαιότητα.

Οι συγγραφείς της έρευνας τονίζουν: το βασικό ερώτημα δεν είναι αν αξίζει να ανοίξει κανείς επιχείρηση, αλλά τι είδους επιχείρηση δημιουργεί ο άνθρωπος και γιατί αποφάσισε να ασχοληθεί με αυτό. Ακριβώς από αυτό, και όχι από το ίδιο το γεγονός της επιχειρηματικότητας, εξαρτάται η πιθανότητα επιτυχίας.