Opublikowano największe zdjęcie przedstawiające 60 milionów gwiazd

Europejscy astronomowie przedstawili największe i najbardziej szczegółowe w historii obserwacji zdjęcie centralnej części naszej galaktyki. Kosmiczny teleskop Euclid w zaledwie 26 godzin obserwacji zdołał uchwycić ponad 60 milionów gwiazd, dziesiątki mgławic, gromad gwiazd oraz 51 już znanych układów z egzoplanetami. Naukowcy są przekonani, że to ujęcie stanie się prawdziwą «mapą skarbów» w poszukiwaniu nowych światów.

Choć głównym zadaniem teleskopu Euclid jest badanie ciemnej materii i ciemnej energii, jego możliwości okazały się na tyle imponujące, że urządzenie zdołało rozróżnić pojedyncze gwiazdy w najgęściej zaludnionym obszarze Drogi Mlecznej — galaktycznym wybrzuszeniu. To region położony około 26 tysięcy lat świetlnych od Ziemi, gdzie gęstość gwiazd jest tak duża, że większość teleskopów widzi jedynie jednolite, jasne świecenie.

Szczególne zainteresowanie zdjęcie budzi wśród łowców egzoplanet. Centralna część galaktyki uważana jest za idealne miejsce do obserwacji zjawiska grawitacyjnego mikrosoczewkowania. Powstaje ono, gdy jedna gwiazda przechodzi przed drugą i swoją grawitacją tymczasowo wzmacnia jej światło. Jeśli wokół gwiazdy znajduje się planeta, tworzy ona ledwie zauważalne dodatkowe zniekształcenie jasności, dzięki któremu można wykryć nawet bardzo odległe i zimne światy. To właśnie dzięki tej metodzie w ciągu ostatnich dwóch dekad udało się odkryć prawie 300 egzoplanet.

Podczas tych 26 godzin obserwacji Euclid nie zdołał zarejestrować nowych wydarzeń mikrosoczewkowania — zwykle wymaga to nieprzerwanego obserwowania przez kilka tygodni. Jednak uzyskane dane staną się swoistą «maszyną czasu». Gdy przyszłe teleskopy odkryją nowe egzoplanety w tym regionie, naukowcy będą mogli porównać je z archiwalnymi obrazami Euclida, prześledzić ruch gwiazd, potwierdzić istnienie planet, a nawet dokładniej określić ich masę.

Szczególną rolę odegra tu przygotowywany do pracy kosmiczny teleskop Nancy Grace Roman należący do NASA. Będzie on prowadził długotrwałe obserwacje tego samego fragmentu nieba, a zdjęcia Euclida staną się dla niego wzorcowym punktem odniesienia. Takie połączenie dwóch kosmicznych obserwatoriów może doprowadzić do prawdziwego przełomu w poszukiwaniu nowych światów. Według niektórych specjalistów liczba znanych egzoplanet w przyszłości może wzrosnąć z obecnych kilku tysięcy do dziesiątek, a być może nawet ponad 100 tysięcy.

Równie imponujące są możliwości techniczne Euclida. Pod względem rozdzielczości jego kamera dorównuje kosmicznemu teleskopowi Hubble'a, jednak jedno zdjęcie obejmuje obszar nieba około 270 razy większy niż ten, który Hubble jest w stanie zobaczyć podczas jednej ekspozycji. Dzięki temu astronomowie otrzymali unikalną panoramę serca naszej galaktyki, która jeszcze przez wiele lat będzie wykorzystywana do najróżniejszych badań — od analizy brązowych karłów i gwiazd podwójnych po rozkład kosmicznego pyłu i historię powstawania Drogi Mlecznej.