Şirketler, hastalık iznindeki çalışanlarını kontrol etmek için giderek daha sık özel dedektif tutuyor. Uygulama Avrupa’da yayılıyor

Hastalık iznindeki çalışanları takip eden özel dedektifler artık yalnızca filmlerde görülen bir konu değil. Avrupa’nın bazı ülkelerinde şirketler, çalışanın gerçekten geçici olarak çalışamayacak durumda olup olmadığını veya ücretli hastalık iznini kötüye kullanıp kullanmadığını kontrol etmek için giderek daha sık lisanslı dedektiflere başvuruyor. Yeni tartışma dalgasının merkezinde, El País gazetesinin yayımladığı haber ve bir dizi mahkeme kararı sonrasında konunun gündeme geldiği İspanya yer aldı.

İspanya: Takip yalnızca gerekçeli durumlarda

İspanya’da işverenler, hastalık izninin kötüye kullanıldığına dair makul şüpheleri varsa özel dedektife başvurabiliyor. Ancak yasa katı sınırlamalar getiriyor: Gözlem yalnızca kamuya açık yerlerde yapılabiliyor ve özel hayata müdahale yasak.

Dedektiflerin çalışanın teşhisini araştırma veya tıbbi bilgilere erişme hakkı bulunmuyor. Görevleri, beyan edilen çalışamayacak durumda olma haliyle çelişebilecek eylemleri belgelemek. Örneğin kişinin hastalık izni sırasında başka bir işveren için çalışması, kendi işini yürütmesi veya ağır fiziksel işler yapması gibi.

Toplanan materyaller mahkemede kullanılabilir, ancak yalnızca kanıtların yasal yollardan elde edilmiş olması halinde.

Almanya: Dedektiflik hizmetlerine talep artıyor

Benzer bir uygulama Almanya’da da uzun süredir mevcut. Hastalık izinlerinin sayısındaki keskin artışın ardından Alman şirketleri özel dedektiflere çok daha sık başvurmaya başladı. Yerel basının aktardığına göre bazı dedektiflik ajansları, son yıllarda bu tür siparişlerin sayısının neredeyse iki katına çıktığını bildiriyor.

Dedektifler, çalışanın ücretli hastalık iznindeyken fiilen başka bir yerde çalıştığı, ticari faaliyet yürüttüğü, evinde tadilat yaptığı veya fiziksel açıdan ağır işler gerçekleştirdiği durumları belgeliyor. Bu tür materyaller daha sonra işveren tarafından iş uyuşmazlıklarında kullanılabiliyor.

Birleşik Krallık ve Fransa

Birleşik Krallık’ta uzun süreli hastalık izinleriyle ilgili soruşturmalar da kurumsal güvenlik pazarının bir parçası. Özel dedektifler, işverenlerin gizli ek işleri, rakipler için çalışmayı ve iş disiplinine ilişkin diğer ihlalleri ortaya çıkarmasına yardımcı oluyor. Bununla birlikte soruşturmaların kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliğine ilişkin yasal gerekliliklere uygun olması gerekiyor.

Fransa’da da bu tür soruşturmalara ilgi artıyor. Reuters’ın verilerine göre dedektiflik ajansları, hastalık iznindeki çalışanların kontrol edilmesiyle ilgili siparişlerde artış kaydediyor. Nedenlerden biri olarak, uzun süreli hastalık izinlerinin sayısındaki artış nedeniyle sosyal güvenlik sisteminin harcamalarının yükselmesi gösteriliyor.

Peki ya Kuzey Kıbrıs’ta?

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde işverenlerin hastalık iznindeki çalışanlarını kontrol etmek için özel dedektifleri kitlesel olarak görevlendirdiğine dair henüz kamuya açık bir bilgi bulunmuyor. Bunun nedeni, buradaki özel soruşturma piyasasının Avrupa Birliği ülkelerine kıyasla çok daha küçük olması ve iş uyuşmazlıklarının çoğunun işverenler, sağlık kurulları ve kamu kurumları aracılığıyla çözülmesi.

Bununla birlikte uzmanlar, özel sektörün gelişmesi, büyük turistik komplekslerin inşa edilmesi ve uluslararası şirketlerin sayısının artmasıyla birlikte işletmelerin iş gücü dolandırıcılığıyla mücadele araçlarına olan ilgisinin artabileceğini belirtiyor. Böyle bir uygulamanın yaygınlaşması halinde işverenlerin kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliğine ilişkin mevzuatın gereklerine uyması gerekecek.

Avrupalı işverenler bugün sahte hastalık izinleriyle mücadele yollarını giderek daha aktif biçimde arıyor. Ancak hukukçular şunu hatırlatıyor: Ciddi şüpheler bulunsa bile çalışanın takip edilmesi yasal haklarını ihlal etmemeli ve her türlü kanıt yalnızca yasaya tam olarak uygun şekilde elde edilmişse kullanılabilmeli.