Iris Jet’ten Filo Jet’e: Girne açıklarında batan geminin 26 yıllık geçmişi hakkında bilinenler

Filo Jet faciasının ardından yalnızca 30 Ağustos’ta yaşananlarla ilgili değil, geminin geçmişiyle ilgili de giderek daha fazla soru ortaya çıkıyor. Mahkeme kararları, teknik raporlar ve uluslararası denizcilik sicilleri, katamaranın 26 yıl boyunca birçok kez sahip ve işletildiği ülke değiştirdiğini, kazalara karıştığını, yıllarca haciz altında kaldığını ve teknik geçmişinde daha önce ciddi miktarda su aldığına dair kayıtlar bulunduğunu gösteriyor.

2000 yılı — Fransa’da inşa edildi

Yüksek hızlı yolcu katamaranı, Fransa’nın La Rochelle kentindeki Iris Catamarans tersanesinde inşa edildi ve başlangıçta IRIS JET adını aldı.

Geminin uzunluğu 42,8 metre, gros tonajı ise 339 tondu. Katamaran yaklaşık 35 knot hıza ulaşabiliyordu.

2003 yılı — Taşucu — Girne hattında ilk sefer ve ciddi kaza

IRIS JET, Türkiye ile Kuzey Kıbrıs arasında seferlere ilk kez 2003 yılında başladı.

26 Ekim’de Taşucu Limanı’nda manevra yaptığı sırada gemi iskeleye çarparak gövdesinde hasar oluştu.

Fransa Yargıtayının belgelerine göre, kazaya rağmen işletme devam etti. Sonraki seferlerden önce yapılması tavsiye edilen onarım gerçekleştirilmedi.

Yaklaşık on gün sonra, 5 Kasım 2003’te, geminin gövdesine su girmeye başladı. Durum o kadar ciddi hale geldi ki işletmeye ara verilmek zorunda kalındı.

Bu kazanın sonuçları daha sonra Fransa’da yıllarca süren sigorta ve hukuk davalarının konusu oldu.

Sonraki yıllar — borçlar, haciz ve icra yoluyla satış

IRIS JET daha sonra çalışanlara ve diğer alacaklılara olan borçları nedeniyle Taşucu Limanı’nda haciz altında kaldı.

Gemi birkaç yıl boyunca fiilen normal işletme dışında kaldı.

2008 yılında Silifke’de icra yoluyla satışa çıkarıldı. O dönemde geminin değeri 2 milyon 425 bin dolar olarak belirlendi.

Katamaran, satışın ardından Yunan adaları bölgesinde çalışmaya devam etti.

2016 yılı — ciddi yapısal hasar iddiaları

Gemi inşa mühendisi Erdal Kılıç, röntgen ve ultrasonik kontrol kullanarak gemiyi yaklaşık 50 saat boyunca incelediğini öne sürüyor.

İddiasına göre, gövdede ağır yapısal hasarlar ve deformasyonlar tespit edildi; onarımın yalnızca klas kuruluşunun denetimi altında yapılması gerekiyordu.

Kılıç ayrıca, onarımın daha sonra usulüne uygun olmayan şekilde ve gerekli niteliklere sahip olmayan kişiler tarafından gerçekleştirildiğini öne sürüyor. Bu iddialar, kaza soruşturması kapsamında şimdi yeniden inceleniyor.

2018 yılı — Türk Loydu 29 eksiklik tespit etti

Gemi 2018 yılında Türk klas kuruluşu Türk Loydu tarafından Bodrum’da, Kos Adası’nda ve Antalya’da gerçekleştirilen seyir testleri sırasında birkaç kez incelendi.

Belgelerde 29 eksiklik ve uygunsuzluk maddesi tespit edildi.

Testler sırasında sancak ana makinesinden yoğun duman çıktığı ve makinenin gerekli devire çıkarılamadığı görüldü. Belgelerde ayrıca her iki ana makinenin kapsamlı bakımdan geçirilmesi gerektiği belirtildi.

Bu belgeler daha sonra İstanbul Ticaret Mahkemesi’ndeki davanın bir parçası haline geldi. Dava dosyasında, tespit edilen eksiklikler giderilmeden geminin gerekli klas ve tescil işlemlerinden geçemeyeceği belirtiliyordu.

2021 yılı — gemi “tamamen yenilenmiş” olarak satışa çıkarıldı

IRIS JET birkaç yıl sonra yeniden uluslararası piyasada ortaya çıktı.

Bir gemi brokerinin ilanında, katamaranın bir tersanede kapsamlı çalışmalardan geçirildiği, neredeyse tamamen yenilendiği ve yeni ekipmanlarla donatıldığı öne sürülüyordu.

2024 yılı — Filo Jet ortaya çıkıyor

Gemi Filo Denizcilik şirketi tarafından satın alındı. IRIS JET’in adı FILO JET olarak değiştirildi ve gemi 20 yıldan uzun bir süre sonra fiilen Taşucu ile Girne arasındaki aynı hatta geri döndü.

2 Haziran 2026 — son teknik denetim

Filo Jet, facianın meydana gelmesinden yalnızca birkaç ay önce Türk Loydu tarafından bir sonraki denetimden geçirildi.

Girne’deki mahkemede polis tarafından açıklanan bilgilere göre geminin gerekli teknik belgeleri, Kuzey Kıbrıs liman makamlarının izni ve uluslararası sefer yapma yetkisi bulunuyordu.

Ancak 30 Ağustos 2026’da Filo Jet Girne’den hareket etti, su almaya başladı ve battı.

Soruşturmanın önündeki başlıca görevlerden biri şimdi geminin tüm teknik geçmişini yeniden ortaya çıkarmak: Daha önce tespit edilen hasar ve eksikliklerin nasıl giderildiğini, onarımları kimin yaptığını, kimin kabul ettiğini ve katamaranın hangi denetimlere dayanılarak her seferinde yeniden yolcu taşımacılığına döndüğünü belirlemek.

Bununla birlikte, geçmişte yaşanan kazaların ve teknik sorunların varlığı, bunların 30 Ağustos’taki facia ile doğrudan bağlantılı olduğunu henüz kanıtlamıyor. Bu sorunun yanıtını, batan gemiyle ilgili teknik inceleme ve soruşturma ortaya koyacak.