Οι νέοι φεύγουν για τις πόλεις και το εξωτερικό: η ιστορία ενός χωριού της Κύπρου που σβήνει

Τις περισσότερες μέρες του χρόνου η Κινούσα μοιάζει να κοιμάται. Άδειοι δρόμοι, λίγα αυτοκίνητα, σιωπή. «Τώρα εδώ όλα είναι νεκρά», λένε οι λιγοστοί κάτοικοί της περιγράφοντας το χωριό. Και μόνο τον Αύγουστο ζωντανεύει: ο πληθυσμός ανεβαίνει περίπου στους 250 ανθρώπους χάρη στους μετανάστες που επιστρέφουν και στους τουρίστες. Τους υπόλοιπους έντεκα μήνες μένουν 92 μόνιμοι κάτοικοι, κυρίως ηλικιωμένοι.

Ο κοινοτάρχης του ορεινού χωριού στην επαρχία Πάφου, Σολωμός Μιχαήλ, μιλά χωρίς ωραιοποιήσεις για όσα συμβαίνουν. Κάποτε στην Κινούσα ζούσαν περίπου 300 άνθρωποι — σήμερα έχουν απομείνει 92. «Καταφέραμε να αφανίσουμε τα χωριά», λέει πικρά. Νεαρά ζευγάρια στο χωριό είναι πέντε-έξι, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός γερνάει.

Γιατί φεύγει η νεολαία

Την κύρια αιτία ο Μιχαήλ την ονομάζει ευθέως: αστικοποίηση. Οι νέοι μετακομίζουν στις πόλεις ή φεύγουν εντελώς στο εξωτερικό. Προστίθεται το αυξανόμενο κόστος ζωής — ενοίκια, καύσιμα, δημοτικοί φόροι· τα νέα ζευγάρια δυσκολεύονται να ζήσουν αυτόνομα και είναι σχεδόν αδύνατο να αποταμιεύσουν.

«Σήμερα οι νέοι δεν μπορούν να βάλουν χρήματα στην άκρη για να δημιουργήσουν κάτι δικό τους», λέει.

Το πιο προσωπικό παράδειγμα είναι ο δικός του γιος. Ο μεγαλύτερος από τα οκτώ παιδιά του κοινοτάρχη έφυγε και εργάζεται σε ξενοδοχείο στην Ιρλανδία: οι μισθοί εκεί είναι αισθητά υψηλότεροι από τους κυπριακούς, και μάλιστα με δωρεάν στέγη και διατροφή. «Γιατί να μην μπορεί να είναι στο σπίτι του, στον τόπο του, και να εργάζεται με αξιοπρεπή μισθό;» ρωτά ο Μιχαήλ, ο οποίος και ο ίδιος εργάστηκε αρκετά χρόνια στο εξωτερικό και γνωρίζει από πρώτο χέρι τις εκεί συνθήκες.

Η Κινούσα εδώ είναι απλώς μία ξεχωριστή περίπτωση μιας μεγάλης μεταβολής. Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις πιο «αστικές» χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: σύμφωνα με τα Eurostat, περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους του νησιού ζουν σε πόλεις. Και σε ολόκληρη την ΕΕ η εικόνα είναι παρόμοια — οι νέοι φεύγουν από τα χωριά στις πόλεις ή στο εξωτερικό για εργασία και εκπαίδευση, ενώ στα χωριά μένουν οι ηλικιωμένοι.

Τι άλλο κρατάει ακόμα το χωριό;

Κι όμως, ο Μιχαήλ βρίσκει και σε τι μπορεί να στηριχθεί η ελπίδα. Στην Κινούσα εξακολουθεί να υπάρχει παραγωγική ζωή: κάποιοι ασχολούνται με την υλοτομία και τη δασοπονία, άλλοι εργάζονται για τον εαυτό τους, ενώ υπάρχουν και άνθρωποι που απασχολούνται στη μεταλλουργία. Η γη δίνει σταφύλια, δημητριακά, όσπρια, αμύγδαλα, χαρουπιές και ελιές, ενώ ένα μέρος του δάσους της Πάφου βρίσκεται στα όρια της κοινότητας.

Το βασικό του όμως επιχείρημα είναι τα παιδιά. Σήμερα στην κοινότητα υπάρχουν 25 μαθητές που πηγαίνουν καθημερινά στον Πολύ Χρυσοχούς — στο νηπιαγωγείο, στο σχολείο και στις ανώτερες τάξεις. «Αυτό είναι ευχάριστο», τονίζει ο κοινοτάρχης: παρά τη δημογραφική πτώση, νέες οικογένειες εξακολουθούν να εμφανίζονται στο χωριό. Οι μικρές κοινότητες, λέει με παράπονο, δεν λαμβάνουν την αναγκαία στήριξη και έτσι σβήνουν· για να αλλάξει αυτό, πρέπει να αναδειχθεί το τοπικό χρώμα και να στηριχθεί η απασχόληση στον τόπο. «Αυτό το μέρος χρειάζεται συνολική αναδιάρθρωση και αλλαγή νοοτροπίας», λέει χαρακτηριστικά.

Το τίμημα που πληρώνει ο κοινοτάρχης

Η ίδια η ιστορία του Μιχαήλ είναι ενδεικτική. Πατέρας οκτώ παιδιών (ο μεγαλύτερος είναι 25 ετών, ο μικρότερος οκτώ), λαμβάνει το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και ταυτόχρονα παλεύει με προβλήματα υγείας. Η σύζυγός του εργάζεται μερική απασχόληση, και το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας για τα πέντε ανήλικα παιδιά το αναλαμβάνει ο ίδιος. Κάθε μέρα, όπως λέει, είναι μια μάχη για την οικογένεια και για την κοινότητα.

Η εικόνα της Κινούσας είναι ίδια με πολλούς ορεινούς και απομακρυσμένους τόπους της Κύπρου. Ένα μικρό καφενείο λειτουργεί ως σημείο συνάντησης για τους ελάχιστους που έχουν απομείνει· κάποτε λειτουργούσε και ένα μικρό ξενοδοχείο για τουρίστες, όμως μετά τον θάνατο των ιδιοκτητών δεν άνοιξε ξανά — ένα ακόμη κενό στην τοπική οικονομία. Και το χωριό περιμένει τον Αύγουστο για να ζωντανέψει ξανά, για λίγο.