Η NASA εκτόξευσε το τηλεσκόπιο Roman: σε έναν μήνα θα συγκεντρώσει τόσα δεδομένα όσα το Hubble σε έναν αιώνα

Η NASA εκτόξευσε στις 30 Αυγούστου το διαστημικό τηλεσκόπιο «Νάνσι Γκρέις Ρόμαν»: ο πύραυλος Falcon Heavy απογειώθηκε από το συγκρότημα 39A του Διαστημικού Κέντρου Κένεντι στη Φλόριντα στις 07:26, ώρα Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ — 14:26 ώρα Κύπρου. Το παρατηρητήριο, κόστους 4,3 δισ. δολαρίων, κατευθύνεται προς το σημείο Λαγκράνζ L2, περίπου 1,5 εκατ. χλμ. από τη Γη, εκεί όπου λειτουργεί και το τηλεσκόπιο «Τζέιμς Γουέμπ».

Το κύριο όργανο του Roman είναι μια υπέρυθρη κάμερα ευρέος πεδίου 300 megapixel. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της NASA, παρατηρεί τον ουρανό περίπου 1.000 φορές ταχύτερα από το Hubble: σε έναν μήνα το νέο τηλεσκόπιο θα συγκεντρώνει τόσα δεδομένα όσα ο προκάτοχός του θα χρειάζονταν έναν αιώνα για να συγκεντρώσει. Σε τριάντα χρόνια λειτουργίας, το Hubble μετέδωσε στη Γη περίπου 172 terabyte, ενώ το Roman αναμένεται να μεταδώσει 2.500 terabyte κατά την πενταετή κύρια αποστολή του.

Ο καθρέφτης, πλάτους 2,4 μ., παραχωρήθηκε δωρεάν στη NASA. Κατασκευάστηκε για ένα απόρρητο πρόγραμμα της Εθνικής Υπηρεσίας Διαστημικής Αναγνώρισης των ΗΠΑ και, μετά το κλείσιμο του προγράμματος, παραδόθηκε σε επιστήμονες. Σε μέγεθος είναι ίδιος με τον καθρέφτη του Hubble, αλλά έχει λειανθεί για διαφορετική οπτική διάταξη, γι’ αυτό και το πεδίο θέασης του νέου παρατηρητηρίου είναι πολύ ευρύτερο, με την ίδια ευκρίνεια.

Το επιστημονικό πρόγραμμα αφορά τη σκοτεινή ύλη, τη σκοτεινή ενέργεια και τους εξωπλανήτες. Αυτή τη στιγμή οι αστρονόμοι γνωρίζουν περίπου 6.200 πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος, ενώ το Roman υπολογίζει ότι θα εντοπίσει περισσότερους από 100.000 σε 18 μήνες παρατηρήσεων. Ένα ξεχωριστό όργανο, ο στεμματογράφος, θα αποκλείει το φως των άστρων, ώστε να καταστεί δυνατή η παρατήρηση πλανητών που είναι έως και 100 εκατ. φορές πιο αμυδροί.

Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από τη Νάνσι Γκρέις Ρόμαν, την πρώτη επικεφαλής αστρονόμο της NASA, η οποία αγωνίστηκε για την κατασκευή τροχιακών παρατηρητηρίων και συμμετείχε στη δημιουργία του Hubble. Αποκαλείται «μητέρα του Hubble» και πέθανε το 2018.

Για τις πρώτες εικόνες θα χρειαστεί να περιμένουμε: για τη βαθμονόμηση των οργάνων και τον έλεγχο των συστημάτων προβλέπονται τρεις έως τέσσερις μήνες, και μόνο μετά θα ξεκινήσει η κανονική επιστημονική λειτουργία.