Το σύνδρομο του απατεώνα βοηθά τους ανθρώπους να πετυχαίνουν, δήλωσαν ψυχολόγοι

Αυτό που πολλοί θεωρούν προσωπική αδυναμία μπορεί να αποδειχθεί μία από τις ισχυρότερες πηγές επαγγελματικής ανάπτυξης. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγουν σύγχρονοι ψυχολόγοι που μελετούν τις επαγγελματικές πορείες στελεχών, επιχειρηματιών, επιστημόνων και άλλων ιδιαίτερα αποδοτικών επαγγελματιών.

Ένας από τους πιο γνωστούς ερευνητές αυτού του θέματος είναι ο ψυχολόγος και ειδικός στην ηγεσία Τόμας Τσαμόρο-Πρεμούζικ. Στα έργα του επισημαίνει μια παράδοξη διαπίστωση: άνθρωποι που αμφιβάλλουν διαρκώς για τις ικανότητές τους συχνά πετυχαίνουν περισσότερα από εκείνους που είναι απολύτως βέβαιοι για τον εαυτό τους.

Σύμφωνα με τον επιστήμονα, η μετριοπαθής ανασφάλεια ωθεί τον άνθρωπο να βελτιώνεται συνεχώς, να μαθαίνει και να ελέγχει τις δικές του αποφάσεις. Αντίθετα, η υπερβολική αυτοπεποίθηση συχνά οδηγεί σε λάθη, εφησυχασμό και υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων του.

Γιατί οι αμφιβολίες μπορεί να είναι ωφέλιμες

Σε άρθρο του στο Forbes, ο Τσαμόρο-Πρεμούζικ σημειώνει ότι πολλές σπουδαίες επιτυχίες γεννιούνται από εσωτερικές ψυχολογικές αντιφάσεις. Ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να μετατρέπουν τις ανησυχίες, τους φόβους και την ανασφάλειά τους σε πηγή ενέργειας για εργασία και αυτοβελτίωση. Αντί να σταματούν σε όσα έχουν ήδη πετύχει, συνεχίζουν να προχωρούν μπροστά, επιδιώκοντας να αποδείξουν στον εαυτό τους τη δική τους επάρκεια.

Ένας τέτοιος μηχανισμός συνδέεται στενά με το λεγόμενο σύνδρομο του απατεώνα — μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναγνωρίσει πλήρως τις δικές του επιτυχίες και θεωρεί ότι οι άλλοι υπερεκτιμούν τις ικανότητές του.

Παρά τη διαδεδομένη άποψη, το σύνδρομο του απατεώνα κάθε άλλο παρά σπάνιο είναι. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ψυχολόγων, περίπου το 70% των ανθρώπων το βιώνει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα συχνά μεταξύ υψηλά καταρτισμένων επαγγελματιών, στελεχών, επιστημόνων και εκπροσώπων δημιουργικών επαγγελμάτων.

Ανασφάλεια απέναντι στην υπερεκτίμηση του εαυτού

Είναι ενδιαφέρον ότι οι έρευνες του Τσαμόρο-Πρεμούζικ έρχονται σε μεγάλο βαθμό σε αντίθεση με την παραδοσιακή αντίληψη για τον επιτυχημένο ηγέτη ως άνθρωπο με ακλόνητη αυτοπεποίθηση.

Για πολλά χρόνια ο ψυχολόγος μελέτησε τη σχέση ανάμεσα στην ηγεσία και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Ως αποτέλεσμα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι οργανισμοί συχνά συγχέουν την αυτοπεποίθηση με την επάρκεια. Άνθρωποι που διακηρύσσουν δυνατά τις ικανότητές τους και σπάνια αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους, συχνά καταλαμβάνουν ηγετικές θέσεις, παρότι οι πραγματικές τους δεξιότητες μπορεί να υπολείπονται εκείνων πιο μετριοπαθών υποψηφίων.

Κατά τη γνώμη του ερευνητή, η ικανότητα να αξιολογεί κανείς κριτικά τις δικές του αποφάσεις συχνά κάνει τους ηγέτες πιο αποτελεσματικούς. Γι’ αυτό και η μετριοπαθής αυτοκριτική μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα και όχι μειονέκτημα.

Οι επιστήμονες βρήκαν ένα απρόσμενο θετικό στοιχείο του συνδρόμου του απατεώνα

Πρόσθετη επιβεβαίωση αυτής της ιδέας προέκυψε από έρευνες που δημοσιεύθηκαν στο Harvard Business Review. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι εργαζόμενοι που βιώνουν το σύνδρομο του απατεώνα συχνά είναι πιο προσεκτικοί με τους συναδέλφους τους, ακούν καλύτερα τους γύρω τους και επιδεικνύουν υψηλότερο επίπεδο διαπροσωπικής αποτελεσματικότητας.

Με άλλα λόγια, οι εσωτερικές αμφιβολίες δεν εμποδίζουν πάντα την εργασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθούν τους ανθρώπους να προετοιμάζονται πιο σχολαστικά, να προσέχουν περισσότερο τις λεπτομέρειες και να αποφεύγουν την επικίνδυνη υπερεκτίμηση του εαυτού.

Πότε η ανησυχία γίνεται πρόβλημα

Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν: ανάμεσα στη χρήσιμη αυτοκριτική και την καταστροφική ανησυχία υπάρχει τεράστια διαφορά.

Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι το σύνδρομο του απατεώνα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης, χρόνιου στρες, κατάθλιψης και μείωσης της ποιότητας ζωής. Οι άνθρωποι που θεωρούν διαρκώς τις επιτυχίες τους τυχαίες συχνά βιώνουν έντονη ψυχολογική πίεση και δεν μπορούν να χαρούν τα δικά τους επιτεύγματα.

Γι’ αυτό οι ειδικοί δεν συνιστούν να ρομαντικοποιείται η αγχώδης κατάσταση ούτε να αντιμετωπίζεται ως απαραίτητη προϋπόθεση της επιτυχίας.

Τι συμβουλεύουν οι ψυχολόγοι

Η σύγχρονη προσέγγιση δεν είναι να απαλλαγεί κανείς πλήρως από τις αμφιβολίες, αλλά να μάθει να τις διαχειρίζεται σωστά.

Οι ειδικοί συμβουλεύουν να αντιμετωπίζει κανείς την εσωτερική αυτοκριτική ως πηγή πληροφοριών για εξέλιξη και όχι ως απόδειξη ανεπάρκειας. Αντί για το ερώτημα «Δεν είμαι αρκετά καλός;», είναι πιο χρήσιμο να ρωτά κανείς τον εαυτό του «Τι ακριβώς μπορώ να βελτιώσω;».

Μια τέτοια προσέγγιση επιτρέπει να μετατραπεί η ανησυχία από καταστροφική δύναμη σε εργαλείο επαγγελματικής ανάπτυξης.

Ίσως γι’ αυτό πολλοί σπουδαίοι άνθρωποι συνεχίζουν να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους σε όλη τη διάρκεια της καριέρας τους. Όχι επειδή είναι αδύναμοι, αλλά επειδή τα εσωτερικά ερωτήματα τους ωθούν να προχωρούν παρακάτω, όταν άλλοι έχουν ήδη αποφασίσει ότι έφτασαν στην κορυφή.