Kıbrıs’ta yaklaşık 30 bin terk edilmiş bina yeniden kullanıma kazandırılabilir

Kıbrıs’ta fiilen kullanılmayan, ancak onarılarak yeniden kullanıma kazandırılabilecek yaklaşık 30 bin bina bulunuyor. Kıbrıs Bilimsel ve Teknik Odası’nın (ETEK) tahminlerine göre bu adım, özellikle konut satın almaya gücü yetmeyen ve kirada yaşamak zorunda kalan kişiler için konut sıkıntısını kısmen çözebilir.

Parlamento Çevre Komitesi’nin eski başkanı Charalambos Theopemptou, diğer AB ülkelerinin deneyimlerini inceledi ve Kıbrıs’ta uygulanabilecek önlemler önerdi.

Theopemptou’nun açıklamasına göre konuya olan ilgisi, Lefkoşa’daki Ayios Andreas bölgesine taşındıktan sonra burada çok sayıda terk edilmiş bina, aralarında eski konakların da bulunduğunu fark etmesiyle başladı. Daha sonra benzer bir durumun adanın birçok bölgesinde görüldüğünü öğrendi.

İrlanda’da mülk sahiplerine boş yapıların onarımı için 50 bin avroya, terk edilmiş mülklerin restorasyonu için ise 70 bin avroya kadar hibe veriliyor. Fransa’da konut talebinin yüksek olduğu bölgelerde boş evlere özel vergi uygulanıyor. İspanya’da belediyeler, belirli koşullar altında uzun süre kullanılmayan mülklerin vergisini artırabiliyor. Portekiz’de ise binaların restorasyonu ve yeniden kullanımı için özel bir fon bulunuyor.

Kıbrıs’ta İçişleri Bakanlığı şu anda üç yatak odalı bir konutun onarımı için 40 bin avroya kadar destek sağlıyor.

Theopemptou, her belediye ve yerel toplulukta, İçişleri Bakanlığı ve ilgili teknik birimlerle iş birliği içinde boş, terk edilmiş ve tehlikeli binaların kaydının tutulmasını öneriyor.

Binaların ise birkaç kategoriye ayrılması öneriliyor: tehlike oluşturanlar, onarıma uygun olanlar, mimari veya tarihi değere sahip olanlar ve okulların, otobüs duraklarının, yerel merkezlerin ve uygun fiyatlı konut talebinin yüksek olduğu bölgelerin yakınında bulunanlar.

Theopemptou’ya göre bu sayede belediyeler öncelikleri belirleyebilir ve binalarla sistemli bir şekilde ilgilenebilir; yalnızca gelen şikâyetlere yanıt vermekle yetinmek zorunda kalmaz.

Theopemptou ayrıca mali teşviklerin mülk sahipleri için belirli yükümlülüklerle birleştirilmesini öneriyor. Mülklerini yeniden kullanıma kazandırmak isteyen sahiplerine hızlandırılmış teknik danışmanlık, basitleştirilmiş prosedürler ve hedefe yönelik mali yardım sağlanabilir.

Örnek olarak, Kıbrıs’ta yürürlükte olan ve binaların enerji verimliliğini artırmayı amaçlayan «Tasarruf ve Modernizasyon» programlarını gösteriyor. Ona göre benzer mekanizmalar boş ve terk edilmiş mülklerin restorasyonuna uyarlanabilir.

Bu tür binalar, özellikle şehir merkezlerinde ve eski yerleşim bölgelerinde bulunanlar, uygun fiyatlı konut, öğrenci yurtları, küçük mağazalar, kültürel etkinlikler ve diğer kamusal ihtiyaçlar için kullanılabilir.

Theopemptou, olası kullanım seçenekleri arasında uzun vadeli kiralamayı, devletin veya belediyelerin mülk sahipleriyle ortaklık kurmasını, sosyal girişimleri ve kullanılmayan belediye binalarının yeniden düzenlenmesini sayıyor.

Küçük ve orta ölçekli onarım çalışmaları için izinlerin hızlandırılmış bir prosedürle verilmesini öneriyor. Ona göre birçok binada kapsamlı bir yeniden inşa gerekmiyor. Bazı durumlarda yapının incelenmesi, tehlikeli maddelerin ve çöplerin temizlenmesi, temel onarım yapılması, enerji verimliliğinin artırılması, engelli kişilerin erişiminin sağlanması ve gerekli altyapının yeniden işler hâle getirilmesi yeterli olabilir.

Theopemptou ayrıca kayıtlı terk edilmiş binaların sayısı, tehlikeli olarak sınıflandırılan yapıların sayısı ve kaç binanın temizlendiği, onarıldığı, yeniden kullanıma kazandırıldığı veya sosyal amaçlarla kullanıldığına ilişkin verilerin yayımlanması gerektiğini düşünüyor.

Ona göre böyle bir sistem, belediyelerin çalışmalarını daha şeffaf hâle getirirken aynı zamanda yapıların restorasyonu için finansman almalarına da yardımcı olur.